کتاب آزادی

کتاب «آزادی: یک تاریخ سرکش» نوشته‌ی آنلین د داین، تاریخ‌نگار بلژیکی‌ـ‌هلندی و استاد دانشگاه اوترخت، یک بررسی گسترده درباره‌ی تحول مفهوم آزادی در سنت غربی است. نویسنده در این کتاب تلاش کرده نشان دهد که تعریف امروزی ما از آزادی به‌ویژه پیوند آن با حقوق فردی و محدود کردن دولت، پدیده‌ای جدید است و بخش عمده‌ای از گذشته‌ی غرب معنایی متفاوت را حمل می‌کرده است. کتاب در اصل برای بازخوانی ریشه‌های مفهومی آزادی نوشته شده و ساختاری تحلیلی و تاریخی دارد.
در بخش نخست د داین به بررسی دوران باستان می‌پردازد؛ دوره‌ای که در آن آزادی بیشتر به مشارکت سیاسی و کنترل جمعی بر قدرت معنا می‌شد. شهرهای یونانی و جمهوری روم نمونه‌هایی هستند که در آن‌ها شهروندان آزادی را معادل توانایی حکومت‌کردن بر خود و جلوگیری از سلطه‌ی نیروهای خارجی یا اشراف داخلی می‌دانستند. نویسنده توضیح می‌دهد که در این دوره‌ها آزادی با «خودحکمرانی جمعی» پیوند داشت و نه با حقوق فردی یا استقلال شخصی از دولت. این بخش نشان می‌دهد که برای بیش از دو هزار سال، آزادی امری سیاسی و عمومی تلقی می‌شد.
سپس تغییرات دوران مدرن مطرح شده؛ از انقلاب‌های آمریکا و فرانسه تا تحولات قرن نوزدهم که در این مرحله مفهوم آزادی به تدریج دچار چرخش معنایی شد. گروهی از اندیشمندان لیبرال تلاش کردند آزادی را بیشتر با مالکیت فردی، بازار آزاد و محدودیت قدرت دولت تعریف کنند. این تغییر به‌ویژه از اواخر قرن نوزدهم به بعد، شتاب گرفت و باعث شد معنای جدید آزادی یعنی «رهایی فرد از دخالت دولت» به‌عنوان معنای مسلط شناخته شود. د داین این تحول را نتیجه‌ی کشمکش‌های سیاسی و اقتصادی می‌داند و نشان می‌دهد که این تغییر نه یک روند طبیعی، بلکه محصول رقابت نیروهای اجتماعی بوده است.
نویسنده معتقد است که تأکید بیش از حد بر آزادی فردی، نقش مشارکت دموکراتیک را کم‌رنگ کرده و زمینه‌ی نابرابری‌های گسترده را فراهم آورده است. در نگاه او برداشت امروزی از آزادی تنها یکی از تفسیرهای ممکن است و برای بازسازی دموکراسی باید به معنای تاریخی و جمع‌محور آزادی توجه دوباره کرد.