کتاب صنعت و امپراتوری

این کتاب بیش از آن‌که یک تاریخ اقتصادی بی‌طرفانه باشد، نمونه‌ای کلاسیک از این است که چگونه یک چارچوب ایدئولوژیک می‌تواند تاریخ را وادار کند مطابق نقشه‌ی ازپیش‌رسم‌شده‌ی نویسنده حرکت کند. خود کتاب قرار است ظهور بریتانیا به‌عنوان نخستین قدرت صنعتی، رابطه‌اش با اقتصاد جهانی و سپس افول آن را توضیح دهد؛ اما هابسبام تقریباً همه‌چیز را از پشت عینک مارکسیستیِ طبقه، سرمایه و استثمار می‌بیند. مشکل فقط چپ‌گرا بودن نویسنده نیست؛ بلکه این است که چارچوب تحلیلی او بیش از حد مطیع ایدئولوژی است. کارآفرین، سرمایه، بازار، نهاد، قیمت، انگیزه و نوآوری غالباً به بازیگران فرعی در داستانی تبدیل می‌شوند که قهرمان و ضدقهرمانش از پیش تعیین شده‌اند: طبقه‌ی کارگر در برابر سرمایه‌دار. حتی وقتی داده‌های تاریخی پیچیده‌تر از این دوگانه‌اند، روایت همچنان تمایل دارد آن‌ها را در قالب تضاد طبقاتی فروبکاهد. جالب‌تر از آن، نویسنده گاهی چنان درباره‌ی "پیامدهای انسانی" صنعتی‌شدن می‌نویسد که گویی فقر و بی‌ثباتی آغازین، کیفر طبیعیِ سرمایه‌داری‌اند، نه هزینه‌های گذار تاریخی و صنعتی‌شدن سریع؛ در حالی که همان فرایند نهایتاً تولید، بهره‌وری و استاندارد زندگی را به‌طور بنیادین دگرگون کرد. نتیجه کتابی است پر از اطلاعات، اما آلوده به یک بیماری روش‌شناختی: "تاریخ‌نگاری‌ای که گاهی به‌جای توضیح واقعیت، واقعیت را برای تأیید نظریه‌اش تحریف می‌کند."

هابسباوم تاریخ نگار برجسته ای است در این کتاب هم داده‌های جالبی به دست میدهد اما و اما یک نکته مهم: هابسباوم مارکسیست رسمی است!

نویسنده، اریک هابسبام و مترجم، استاد عبدالله کوثری = کتاب درجه یک

کتابی در وصف تغییر و تحولات انقلاب صنعتی