کتاب مسیح

کتاب «مسیح: یک زندگینامه» نوشته‌ی جک مایلز، برای کسانی نوشته نشده که در پی دفاع از یک آموزه‌ی مذهبی خاص هستند یا می‌خواهند پژوهشی تاریخی درباره‌ی عیسی ناصری بخوانند. جک مایلز رویکرد دیگری بر‌گزیده است: او متن عهد جدید را همچون یک اثر ادبی در نظر می‌گیرد و شخصیت مسیح را در ادامه‌ی روایت پیشین خود در کتاب «خدا: یک زندگینامه»- این کتاب نیز به فارسی ترجمه شده است- پیش می‌برد. به عبارت دیگر، بسیاری از کتاب‌هایی که درباره‌ی مسیح نوشته شده‌اند، بر این پرسش تمرکز دارند که مسیح تاریخی چه کسی بوده است. کتاب حاضر اما مسیر متفاوتی را دنبال می‌کند. جک مایلز از خواننده می‌خواهد برای مدتی بحث‌های تاریخی و اعتقادی را کنار بگذارد و عهد جدید را همچون یک روایت ادبی منسجم در نظر بگیرد. در این روایت، مسیح افزون بر اینکه پیامبر یا آموزگاری اخلاقی باشد، خود خداست که وارد داستان شده است. از همین نقطه، پرسش اصلی کتاب شکل می‌گیرد: چرا خدایی که در عهد عتیق وعده‌ی نجات قوم اسرائیل را داده بود، در عهد جدید به صورت انسانی رنج‌کشیده و محکوم به مرگ ظاهر می‌شود؟ پاسخ نویسنده البته معمول نیست. به بیان وی، در روایت کتاب مقدس، خدا با نوعی بحران روبه‌رو شده است؛ بحرانی که از ناتوانی او در تحقق وعده‌های پیشینش سرچشمه می‌گیرد. در نگاه او، ظهور مسیح تلاشی برای حل همین بحران است. خدا این بار سرنوشت انسان‌ها را برای خود می‌خواهد و از رنج، شکست و مرگ آنان سخن می‌گوید. در نتیجه، مفاهیمی مانند پیروزی، نجات و قدرت معنایی کاملا متفاوت پیدا می‌کنند. جذابیت اصلی کتاب در همین بازخوانی نامتعارف نهفته است. نویسنده بسیاری از صحنه‌های آشنای انجیل را از زاویه‌ای تازه می‌نگرد که باعث شده است کتاب به اثری در مرز میان نقد ادبی، فلسفه‌ی دین و الهیات تبدیل شود. خواننده حتی اگر با نتیجه‌گیری‌های نویسنده موافق نباشد، ناچار می‌شود درباره‌ی مفاهیمی چون عدالت الهی، رستگاری، قربانی و رابطه‌ی خدا و انسان دوباره بیندیشد.