کتاب هنرمندان،پیامبران در کرانه

انجماد تفکر جمعی و ناتوانی در ترسیم افق‌های مصلح و کارآمد برای روزهای پیش‌ رو، یکی از بزرگ‌ترین گسل‌های تمدن معاصر است که کتاب «هنرمندان، پیامبران در کرانه» به کالبدشکافی دقیق آن می‌پردازد. این اثر حاصل دغدغه‌مندی‌های سر جفری (جف) مولگان، نظریه‌پرداز برجسته‌ی نوآوری اجتماعی و مشاور پیشین دولت بریتانیا است. مولگان با تکیه بر تجارب زیسته‌ی خود در ساختارهای کلان سیاست‌گذاری، این فرضیه را مطرح می‌کند که جهان امروز علی‌رغم خلاقیت‌های خیره‌کننده‌ی تکنولوژیک، با نوعی خشکسالی و قحطی در قلمروی تخیل اجتماعی روبرو است. او نگاه خود را به سمت کارگاه‌های هنرمندان برمی‌گرداند؛ اما نه به عنوان یک ابزار تجملی یا ویترینی برای سرگرمی، بلکه به مثابه‌ی آزمایشگاهی حیاتی که در آن سازوکارهای نوین زیست جمعی، بسیار زودتر از قوانین دولتی خلق و پیش‌بینی می‌شوند. او استدلال می‌کند که مواجهه‌ی جامعه با گم‌گشتگی‌های مدرن، نیازمند برهم‌زدن عادت‌های ذهنی است و این کتاب نیز دقیقا بر همین پتانسیل ساختارشکنانه‌ی هنر معاصر دست می‌گذارد تا ظرفیت منجمدشده‌ی رویاپردازی‌های بشری را احیا کند.
استعاره‌ی مرکزی و کلیدی کتاب، یعنی پیامبران در کرانه، به روشنی مرزبندی میان پیش‌گویی‌های سنتی و کارکرد نوین خلاقیت ادبی و بصری را ترسیم می‌کند. از نظر سر جفری مولگان هنرمندان اثرگذار معاصر هرگز در بوق و کرنای جریان‌های اصلی نمی‌دمند و نسخه‌های قطعی یا بیانیه‌های صریح صادر نمی‌کنند؛ بلکه قدرت واقعی آن‌ها در حرکت مماس یا زاویه‌دار با واقعیت‌های موجود نهفته است. این نگاه مورب و حاشیه‌ای به پدیده‌ها، به جامعه اجازه می‌دهد تا گسل‌های پنهان، نابرابری‌های ساختاری و بحران‌های اقلیمی را از دریچه‌ای تماشا کند که از مسیر مستقیم و روزمره‌ی بوروکراسی پنهان می‌ماند. تاریخ تحولات مدنی بارها ثابت کرده است که جنبش‌های بزرگ انسانی و بازتعریف حقوق بنیادین بشر، دهه‌ها پیش از آنکه در صحن علنی پارلمان‌ها به قانون تبدیل شوند، ابتدا در صفحات رمان‌ها، بوم‌های نقاشی و سن‌های تئاتر متولد شده و حساسیت‌های اخلاقی جامعه را شخم زده‌اند. هنر با پذیرش بی‌قراری‌ها و امتناع از ارائه‌ی پاسخ‌های کلیشه‌ای، ذهن مخاطب را با شیوه‌های دیگری از اداره‌ی جهان و مفهوم عدالت آشنا می‌سازد و به این ترتیب پیش‌درآمدی گریزناپذیر برای دگرگونی‌های ساختاری بیرون از قلمروی فرهنگ می‌شود.
تفکیک کارکردهای ساختارمند هنر در مواجهه با فرسایش همبستگی جمعی، از دیگر لایه‌های عمیق این پژوهش میان‌رشته‌ای در حوزه‌ی جامعه‌شناسی فرهنگ است. نویسنده نقش‌های اجتماعی هنر را به چند دسته‌ی حیاتی تقسیم می‌کند؛ هنر به مثابه‌ی آینه‌ای بی‌سانسور در برابر زشتی‌ها، تبری برای درهم‌شکستن باورهای دگم نهادی، و قطب‌نمایی اخلاقی در زمانه‌ی بحران‌های همه‌گیر. کتاب «هنرمندان، پیامبران در کرانه» با نگاهی انتقادی به انفعال بخشی از جریان‌های فرهنگی مدرن می‌تازد و نشان می‌دهد که چگونه فراوانی کاذب تولیدات دیجیتال، گاهی هنر را به جای باز کردن افق‌های جدید، به ابزار بازتولید اضطراب‌ها و تکرار دیستوپیای‌های تاریک بدل کرده است. برای درک اینکه مناسبات اقتصادی و مرزهای جغرافیایی در دهه‌های آینده به کدام سو حرکت خواهند کرد، نباید به بیانیه‌های رسمی یا سخنرانی‌های مصلحتی دل خوش کرد؛ بلکه باید به نشانه‌های ظریف و پیش‌گویانه‌ای نگریست که امروز در حاشیه‌ی امن کارگاه‌های هنری در حال شکل دادن به تخیل معاصر هستند.