کتاب دکترین نامرئی

کتاب «دکترین نامرئی: تاریخ پنهان نئولیبرالیسم» نوشته‌‌ی جورج مونبیو، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی و محیط‌زیست اهل بریتانیا است. او این کتاب را به ‌همراه پیتر هاچیسون (فیلمساز و فعال سیاسی) نوشته است که پیش از این مستند «مرثیه‌ای برای رویای آمریکایی» را با حضور نوام چامسکی درباره‌ی نابرابری ثروت در آمریکا ساخته بود. پس از انتشار اثر حاضر در سال 2024، نسخه‌ی مستند سینمایی آن نیز ساخته شد که خود مونبیو روایتگر آن است. کتاب حجمی کوتاه و فشرده دارد و مطالب خود را در 15 فصل مطرح کرده است. فصل نخست کتاب، با عنوان «ایدئولوژی ناشناس»، با یک استعاره آغاز می‌شود. نویسندگان از خواننده می‌خواهند تصور کند مردم اتحاد جماهیر شوروی هرگز نامی برای کمونیسم نشنیده بودند؛ به باور نویسندگان، وضعیت امروز ما نیز مشابه همین است، چرا که ایدئولوژی مسلط عصر حاضر، یعنی نئولیبرالیسم، برای اکثر مردم نامی ندارد و همین بی‌نامی است که آن را نامرئی و در نتیجه نقد و بررسی آن را دشوار کرده است. کتاب پس از این وارد یک روایت تاریخی می‌شود، اینکه چگونه فلسفه‌ای حاشیه‌ای در دهه‌ی ۱۹۳۰، که رقابت را ویژگی بنیادین انسان می‌دانست، به‌تدریج توسط گروهی از نخبگان ثروتمند، شخصیت‌هایی چون میلتون فریدمن و فردریش هایک، ربوده و به ایدئولوژی مسلط سیاست و اقتصاد جهانی بدل شد. باقی فصول کتاب ابعاد متخلف تاریخی و نظری نئولیبرالیسم را مورد بررسی و نقد قرار می‌دهند. برای نمونه نویسندگان می‌کوشند پیوندی مستقیم میان نئولیبرالیسم و ظهور فاشیسم ترسیم کند. یا اینکه، به باور کتاب، بحران‌های عصر حاضر، از بحران‌های اقلیمی گرفته تا بحران‌های اقتصادی، از فرسایش خدمات عمومی تا فقر گسترده‌ی کودکان، همگی ریشه در همین «دکترین نامرئی» دارند که دموکراسی را تابع قدرت پول می‌کند. کتاب به نقد محدود نمی‌ماند و در فصول پایانی می‌کوشد راهکارهایی برای گذار از وضعیت کنونی ارائه دهد. نثر کتاب، روان و ژورنالیستی است و خوانندگان می‌توانند به آسانی با آن ارتباط برقرار کنند. این کتاب خوانندگان عمومی علاقه‌مند به سیاست و اقتصاد پیشنهاد می‌شود.