کتاب مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان

وقتی یک دیپلمات قدیمی و مترجم باسابقه تصمیم می‌گیرد دست به قلم شود و از سیاست بگوید، حاصل کار معمولا متن خشک و پر از اصطلاحات آکادمیک از آب درمی‌آید؛ اما فریدون مجلسی در کتاب «مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان: از طنز تا سیاست و اجتماع» مسیر کاملا متفاوتی را انتخاب کرده است. او در این اثر که مجموعه‌ای از جستارها، خاطرات و یادداشت‌های تحلیلی است، مسائل سنگین حوزه دیپلماسی و علوم سیاسی را با زندگی روزمره مردم پیوند می‌زند.
ترکیب دو نقطه جغرافیایی و فکری در نام کتاب، خط فکری نویسنده را لو می‌دهد؛ نیویورک نماد دیپلماسی مدرن، سازمان ملل و گفتگوهای شفاف جهانی است، در حالی که اصفهان و ارجاع آن به ماکیاولی، نشان‌دهنده زرنگی‌های بومی، پیچیدگی‌های رفتاری و حسابگری‌های رندانه‌ای است که در فرهنگ و زیست اجتماعی ما ته نشین شده است. مجلسی با تکیه بر سال‌ها حضور در وزارت امور خارجه و تجربه زیسته در کشورهای مختلف، نشان می‌دهد که چرا ما ایرانی‌ها گاهی در عرصه بین‌الملل و حتی در روابط روزمره خودمان نمی‌توانیم به یک زبان مشترک و برد-برد برسیم.
بخش زیادی از نوشته‌های این کتاب روی عادت‌های رفتاری، تناقض‌های جامعه و خرد سیاسی دست می‌گذارد. مجلسی خیلی ساده و رو راست می‌رود سراغ اصل مطلب: بررسی این که چرا مناسبات قدرت و سیاست در جامعه ما تا این حد با حسابگری‌های شخصی و رفتارهای دوگانه عجین شده است. او از خاطرات ساده کاری، مشاهدات شخصی در خیابان و تجربه‌های دیپلماتیکش شروع می‌کند و کم‌کم مخاطب را می‌برد به سمت مفاهیم عمیق‌تری مثل خشونت اجتماعی، توسعه‌نیافتگی و صدمه‌هایی که خودفریبی جمعی به کشور می‌زند.
در واقع کتاب روی این موضوع دست می‌گذارد که مشکلات سیاسی ما فقط ناشی از تصمیمات مسئولان یا فشارهای خارجی نیست؛ بلکه ریشه در رفتارهای فردی، فرهنگ عمومی و شیوه‌ای دارد که ما با دنیای مدرن مواجه می‌شویم. وقتی در سطح خرد، زرنگی و دور زدن قانون نوعی ذکاوت به حساب می‌آید، در سطح کلان هم سیاست‌ورزی چیزی جز منفعت‌طلبی آنی و بی‌توجهی به قواعد بازی نخواهد بود.
یکی از نکات جذاب اثر قلم بسیار ساده، روان و شوخ‌طبعانه نویسنده است که تلخی واقعیت‌های سیاسی را قابل هضم می‌کند. مجلسی از طنز به عنوان یک ابزار هوشمندانه برای عریان کردن تناقض‌ها استفاده می‌کند، نه فقط برای خنداندن مخاطب. شوخی‌ها و کنایه‌هایی که در دل متن آمده، اتفاقا زنگ خطرهایی جدی درباره شرایط اجتماعی ما هستند. او نشان می‌دهد چگونه نداشتن درک درست از روابط بین‌الملل و اصرار بر رفتارهای سنتی در ساختارهای مدرن، فرصت‌های اقتصادی و سیاسی کشور را از بین می‌برد.
کتاب «مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان» یک راهنمای تخصصی برای آموزش مذاکره یا یک کتاب نظری درباره فلسفه ماکیاولی نیست، بلکه آیینی است در برابر رفتارهای سیاسی و اجتماعی خودمان. فریدون مجلسی در این مجموعه مقالات نشان می‌دهد که فاصله بین نیویورک و اصفهان، یا همان فاصله بین دیپلماسی مدرن و سیاست‌ورزی بومی، فقط یک مسافت جغرافیایی نیست، بلکه حاصل یک گسست فرهنگی و ذهنی است.