کتاب برخاستن از فقر

کتاب «برخاستن از فقر» نوشته‌ی شی جین‌پینگ را شاید بهتر باشد نه یک کتاب نظری درباره‌ی فقر، بلکه دفتری از تجربه‌ی مدیریتی در یک منطقه‌ی مشخص دانست. نینگ‌ده در جنوب‌شرقی چین در استان فوجیان، در اواخر دهه‌ی ۱۹۸۰ از مناطق کم‌برخوردار کشور بود و نویسنده در آن سال‌ها مسئولیت سیاسی این ناحیه را بر عهده داشت. کتاب مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها، مقاله‌ها و یادداشت‌های او در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۰ است و نخستین‌بار در سال ۱۹۹۲ به زبان چینی منتشر شد. پرسشی که رشته‌ی اصلی نوشته‌ها را به هم وصل می‌کند این است که منطقه‌ای با امکانات محدود چگونه می‌تواند با تکیه بر شرایط و ظرفیت‌های خودش راه توسعه را پیدا کند.
از آنجا که کتاب روایتی پیوسته با آغاز و پایان نیست، خواندنش بیشتر شبیه ورق زدن یادداشت‌ها و مواضع مدیریتی یک دوره‌ی مشخص است. حدود بیست‌ونه سخنرانی و مقاله در آن گرد آمده و موضوعاتشان از توسعه‌ی اقتصادی و فقرزدایی تا مدیریت محلی، فرهنگ، آموزش و پرورش نیروی انسانی، ساختار حزبی و ارتباط با مردم گسترده است. زبان نوشته‌ها نسبتا ساده و عملی است و بیشتر به کار روزمره‌ی اداره‌ی یک منطقه نزدیک است تا به بحث‌های انتزاعی. خواننده در این صفحه‌ها با تصویری از شیوه‌ی نگاه نویسنده به اداره‌ی ناحیه‌ای محروم در آغاز دهه‌ی آخر قرن بیستم روبه‌رو می‌شود و می‌بیند مسائل توسعه در آن بستر تاریخی چگونه طرح می‌شدند.
یکی از ایده‌های اصلی کتاب پیوند توسعه‌ی اقتصادی با مقابله‌ی با فقر است و بر اساس آنچه در نوشته‌ها آمده، کمک‌های کوتاه‌مدت و توزیع منابع به‌تنهایی مشکل را حل نمی‌کند و باید زمینه‌ای فراهم شود که خود منطقه توان تولید و پیشرفت را افزایش دهد. به همین دلیل کشاورزی، صنعت، زیرساخت، بهره‌گیری از منابع بومی و پرورش نیروی انسانی بارها مطرح می‌شود و تأکید بر این است که نمی‌شود برای همه‌ی مناطق یک نسخه‌ی یکسان پیچید.
همچنین مفهوم «فقر ذهنی» هم جایگاه دارد؛ یعنی تغییر نگرش، تقویت انگیزه و بالا بردن توان مشارکت مردم در روند توسعه، فراتر از افزایش درآمد. نویسنده برای توضیح این نگاه به چند تعبیر تصویری هم متوسل می‌شود، از جمله «قطره‌های آبی که سنگ را سوراخ می‌کنند» برای اشاره به اهمیت استمرار، و تصویر پرنده‌ی ضعیفی که باید زودتر پرواز کند برای تأکید بر توجه به مناطقی که در شرایط دشوارتری قرار دارند.
بخش دیگری از کتاب به مدیریت محلی و رابطه‌ی مسئولان با مردم می‌پردازد. مباحثی مانند رسیدگی به مشکلات و درخواست‌های مردم، حضور مستقیم مدیران در میان جامعه، مبارزه با فساد، حکومت پاک، شیوه‌ی کار اداری و پیشرفت فرهنگی در کنار موضوع توسعه‌ی اقتصادی آمده‌اند. از این نظر «برخاستن از فقر» تنها به سیاست‌های اقتصادی محدود نیست و دیدگاه نویسنده درباره‌ی اداره‌ی یک منطقه را در ابعاد گسترده‌تری نشان می‌دهد.