کتاب درآمدی کوتاه به انتخاب جنسی

«درآمدی کوتاه به انتخاب جنسی» درباره‌ی یکی از ایده‌های بنیادی نظریه‌ی تکامل است؛ ایده‌ای که خود داروین آن را برای توضیح ویژگی‌هایی مطرح کرد که بقای مستقیم جاندار را بهتر نمی‌کنند و گاهی حتی هزینه‌زا به نظر می‌رسند. چرا طاووس چنین دم سنگینی دارد؟ چرا در بسیاری از گونه‌ها نرها برای دسترسی به جفت با یکدیگر رقابت می‌کنند؟ و چرا گاهی انتخاب یک جفت بر اساس ویژگی‌هایی صورت می‌گیرد که در نگاه نخست هیچ فایده‌ی عملی آشکاری ندارند؟ مارلن زاک و لی دبلیو. سیمونز در Sexual Selection: A Very Short Introduction، منتشرشده در مجموعه‌ی «درآمدهای بسیار کوتاه» دانشگاه آکسفورد در ۲۰۱۸، از همین پرسش‌ها برای نشان‌دادن تفاوت و پیوند انتخاب جنسی با انتخاب طبیعی آغاز می‌کنند. کتاب انتخاب جنسی را صرفا به رقابت نرها و انتخاب ماده‌ها فرو نمی‌کاهد. نویسندگان ابتدا تاریخ شکل‌گیری مفهوم را از داروین و مقاومت‌هایی که به‌ویژه در برابر ایده‌ی انتخاب جفت وجود داشت دنبال می‌کنند و سپس به نظام‌های جفت‌گیری، رقابت برای تولیدمثل و انواع ترجیح در انتخاب شریک می‌رسند. فرضیه‌هایی چون انتخاب جفت دارای منابع بهتر، سوگیری‌های حسی، «پسران جذاب»، کیفیت ژنتیکی و سازگاری ژنتیکی در این مسیر بررسی می‌شوند. مسئله در هر مورد این نیست که حیوان آگاهانه محاسبه‌ای ژنتیکی انجام می‌دهد، بلکه اینکه یک ترجیح رفتاری چگونه می‌تواند در نسل‌های متوالی پیامد تکاملی پیدا کند. یکی از مهم‌ترین امتیازهای کتاب، مقاومت آن در برابر کلیشه‌های ساده‌ی جنسیتی است. تصویر کلاسیک «نر رقابت‌گر و ماده‌ی انتخاب‌گر» در بعضی گونه‌ها کارآمد است، اما قانون طبیعت نیست. نقش‌های جنسی با شرایط بوم‌شناختی، سرمایه‌گذاری تولیدمثلی، نسبت جنسی و ساختار اجتماعی تغییر می‌کنند و نمونه‌های جانوری بسیار متنوع‌تر از قالب‌هایی هستند که گاهی از زیست‌شناسی برای توجیه آن‌ها استفاده می‌شود. زاک و سیمونز صریحا هشدار می‌دهند که تنوع رفتار جنسی جانوران اجازه نمی‌دهد یک الگوی خاص را «طبیعی» بدانیم و سپس همان را بی‌واسطه به رفتار انسان تعمیم دهیم. کتاب همچنین نشان می‌دهد که انتخاب جنسی با جفت‌گیری پایان نمی‌یابد. رقابت اسپرم، انتخاب پس از جفت‌گیری و تضاد جنسی می‌توانند در مراحل بعدی نیز بر موفقیت تولیدمثلی اثر بگذارند. نویسندگان از اینجا به موضوع گسترده‌تر گونه‌زایی می‌رسند: تفاوت در ترجیحات جفت‌یابی و صفات جنسی گاهی می‌تواند جمعیت‌ها را از یکدیگر دور کند و در فرایند پیدایش گونه‌های تازه نقش داشته باشد. به این ترتیب، انتخاب جنسی از مسئله‌ای درباره‌ی پرهای رنگی یا شاخ‌های بزرگ فراتر می‌رود و به بخشی از توضیح تنوع زیستی تبدیل می‌شود. مزیت اصلی «درآمدی کوتاه به انتخاب جنسی» این است که پیچیدگی حوزه را بدون تبدیل‌کردن آن به مجموعه‌ای از شعارهای تکاملی توضیح می‌دهد. مثال‌های فراوان جانوری کتاب را خواندنی نگه می‌دارند و در عین حال نویسندگان مرتبا استثناها، مناقشه‌ها و حدود تعمیم را یادآوری می‌کنند. محدودیت فرم «درآمد کوتاه» نیز روشن است: نظریه‌هایی که هرکدام ادبیات پژوهشی گسترده‌ای دارند ناگزیر فشرده عرضه می‌شوند و بحث انتخاب جنسی در انسان، که معمولا برای خواننده‌ی عمومی جذاب‌ترین بخش است، محتاطانه و نسبتا مختصر باقی می‌ماند. نسخه‌ی فارسی کتاب با ترجمه‌ی اقبال جاسمی در مجموعه‌ی «مطالعات تکامل» نشر کرگدن منتشر شده است و در شناسنامه‌ی ناشر نیز هر دو نویسنده، مارلن زاک و لی و. سیمونز، ذکر شده‌اند. کتاب در پایان تصویری از طبیعت باقی می‌گذارد که از قواعد ساده سرپیچی می‌کند: تکامل راه واحدی برای خواستن، رقابت‌کردن یا انتخاب جفت نساخته است؛ تنوع، خود بخشی از چیزی است که باید توضیح داده شود.