کتاب دیوان ابن زیدون

ابن زیدون (شاعر و وزیر برجسته‌ای در اندلس (اسپانیای مسلمان‌شده) بود که به دلیل غزل‌های لطیف و عاشقانه‌اش، به ویژه درباره دلدارش «ولاده»، در تاریخ ادبیات عرب جایگاه ویژه‌ای دارد. نام کامل او ابو الولید احمد بن عبدالله بن زیدون مخزومی است. او در سال ۳۹۴ هجری قمری (۱۰۰۳ یا ۱۰۰۴ میلادی) در قرطبه در خانواده‌ای اصیل و عرب‌تبار از قبیله بنی مخزوم (قبیله خالد بن ولید) به دنیا آمد.در محیطی علمی و ادبی رشد کرد. پدرش از فقیهان و ادبای برجسته قرطبه بود و او علوم رایج زمان خود مانند فقه، تفسیر، حدیث، منطق و ادبیات عرب را نزد علمای بزرگ آموخت. در سال ۴۶۳ هجری قمری (۱۰۷۱ میلادی) در اشبیلیه (سویا) درگذشت.ابن زیدون زندگی پرفراز و نشیبی در دوران حکومت «ملوک الطوائف» داشت: ابتدا به دربار ابو الحزم بن جهور (حاکم قرطبه) راه یافت و به مقام وزارت رسید.رقیبش ابن عبدوس، که در عشق به ولاده با او رقابت می‌کرد، نزد حاکم از او بدگویی کرد و باعث زندانی شدن ابن زیدون شد. او در زندان «رساله جدیه» (نامه استعطاف) را نوشت. سرانجام از زندان گریخت و به قرطبه بازگشت.پس از مدتی، به اشبیلیه نزد معتضد بن عباد رفت و در آنجا با استقبال گرمی روبرو شد و مجدداً به وزارت رسید. او در دربار معتضد و سپس پسرش معتمد، جایگاه والایی داشت و به عنوان سفیر نیز خدمت می‌کرد.مهم‌ترین بخش زندگی و شعر ابن زیدون، عشق نافرجام او به ولاده بنت المستکفی، شاعر و شاهزاده اموی بود. این رابطه پرشور که با رقابت‌های سیاسی و حسادت‌ها آمیخته بود، الهام‌بخش بسیاری از غزل‌های او شد. مشهورترین قصیده او با مطلع «أَضْحَی التَّنَائِی بَدِیلًا مِنْ تَدَانِینَا» (دوری جای نزدیکی ما را گرفت) در فراق ولاده سروده شده است. او را «بحتری مغرب» (بحتری غرب) لقب داده‌اند، به دلیل مهارتش در شعر و تشبیه او به شاعر بزرگ عباسی، بحتری.شعر او به صدق عاطفه، لطافت خیال، متانت اسلوب و تصویرگری بدیع مشهور است. او توانست توازنی میان زیبایی‌های هنری شعر شرقی و عواطف انسانی برقرار کند.علاوه بر دیوان شعر، رسائل (نامه‌های ادبی) او نیز مشهور است؛ به ویژه «رساله جدیه» (برای استعطاف از حاکم) و «رساله هزلیه» (نامه طنزآمیز به ابن عبدوس).