کتاب سفر آمریکا
نویسنده:
جلال آل احمد
معرفی کتاب سفر آمریکا
کتاب «سفر آمریکا» نوشته‌ی جلال آل‌احمد، یکی از تأثیرگذارترین روشنفکران و نویسندگان ایرانی عنوان کرده که وقتی روشنفکری از دل جامعه‌ای در حال گذار، پا به قلب یکی از پیشرفته‌ترین تمدن‌های صنعتی جهان می‌گذارد، چه چیزی می‌بیند و چگونه آن را روایت می‌کند؟ این اثر که گزارش سفر و اقامت حدود دوماهه‌ی او در ایالات متحده در تابستان سال ۱۳۴۴ (۱۹۶۵ میلادی) را دربر می‌گیرد، آخرین و مفصل‌ترین سفرنامه‌ی آل‌احمد به شمار می‌رود؛ سفری که به دعوت دانشگاه هاروارد و برای شرکت در یک سمینار بین‌المللی صورت گرفت.
آل‌احمد سفرش را با سفر به پاریس آغاز می‌کند و از آنجا راهی آمریکا می‌شود، اما آنچه او را وامی‌دارد این یادداشت‌ها را بنویسد، صرفا توصیف شهرها یا جاذبه‌ها نیست؛ او خود در جایی از کتاب اشاره می‌کند که قصد داشته این سفرنامه را در کنار یادداشت‌های سفرهای قبلی‌اش به شکل نوعی مقایسه‌ی میان چند «کعبه» ببیند: مکه، اورشلیم، مسکو و نیویورک، هرکدام نماینده‌ی نظامی از باور و قدرت در جهان معاصر. آل‌احمد در پس هر مشاهده‌ای از آمریکا، در واقع دارد درباره‌ی جایگاه ایران، مدرنیته و رابطه‌ی جهان سوم با غرب می‌اندیشد.
بخش قابل‌توجهی از کتاب به مواجهه‌ی نویسنده با فضای دانشگاهی و روشنفکری آمریکا اختصاص دارد. آل‌احمد در نشست‌های سمینار هاروارد شرکت می‌کند، با استادان و اندیشمندانی از کشورهای مختلف گفت‌وگو می‌کند و بی‌پرده پرسیده که آیا این‌گونه برنامه‌ها واقعا برای تبادل دانش طراحی شده‌اند یا ابزاری هستند برای جهت‌دهی به روشنفکران کشورهای در حال توسعه.
او همزمان که از نظم، امکانات و سازمان‌یافتگی جامعه‌ی آمریکایی شگفت‌زده می‌شود، نسبت به الگویی که این جامعه برای بقیه‌ی جهان عرضه می‌کند، نگاهی محتاطانه و منتقدانه دارد. بخش‌های دیگری از سفرنامه نیز به دیدارهای او با ایرانیان مقیم آمریکا، به‌ویژه دانشجویان و روشنفکران مهاجر، اختصاص یافته است؛ دیدارهایی که آل‌احمد در آن‌ها با لحنی صریح و بی‌تعارف، به سرگشتگی، دوری از ریشه و کشمکش‌های هویتی این افراد می‌پردازد.
سبک نوشتاری «سفر آمریکا» همان ویژگی‌های شناخته‌شده‌ی قلم آل‌احمد را دارد: صریح، پرشتاب، گاه بریده‌بریده و خالی از تعارفات رایج سفرنامه‌نویسی رسمی. او رویدادهای روزانه، برخوردهای شخصی و تأملات سیاسی و اجتماعی‌اش را در کنار هم می‌آورد، بی‌آنکه نگرانی چندانی از قضاوت مخاطب داشته باشد؛ همین صراحت است که موجب شد این کتاب در زمان حیات نویسنده و حتی سال‌ها پس از آن امکان انتشار نیابد و تنها در اوایل دهه‌ی ۱۳۸۰، با ویرایش زیر نظر شمس آل‌احمد، به دست خوانندگان برسد.
آل‌احمد سفرش را با سفر به پاریس آغاز می‌کند و از آنجا راهی آمریکا می‌شود، اما آنچه او را وامی‌دارد این یادداشت‌ها را بنویسد، صرفا توصیف شهرها یا جاذبه‌ها نیست؛ او خود در جایی از کتاب اشاره می‌کند که قصد داشته این سفرنامه را در کنار یادداشت‌های سفرهای قبلی‌اش به شکل نوعی مقایسه‌ی میان چند «کعبه» ببیند: مکه، اورشلیم، مسکو و نیویورک، هرکدام نماینده‌ی نظامی از باور و قدرت در جهان معاصر. آل‌احمد در پس هر مشاهده‌ای از آمریکا، در واقع دارد درباره‌ی جایگاه ایران، مدرنیته و رابطه‌ی جهان سوم با غرب می‌اندیشد.
بخش قابل‌توجهی از کتاب به مواجهه‌ی نویسنده با فضای دانشگاهی و روشنفکری آمریکا اختصاص دارد. آل‌احمد در نشست‌های سمینار هاروارد شرکت می‌کند، با استادان و اندیشمندانی از کشورهای مختلف گفت‌وگو می‌کند و بی‌پرده پرسیده که آیا این‌گونه برنامه‌ها واقعا برای تبادل دانش طراحی شده‌اند یا ابزاری هستند برای جهت‌دهی به روشنفکران کشورهای در حال توسعه.
او همزمان که از نظم، امکانات و سازمان‌یافتگی جامعه‌ی آمریکایی شگفت‌زده می‌شود، نسبت به الگویی که این جامعه برای بقیه‌ی جهان عرضه می‌کند، نگاهی محتاطانه و منتقدانه دارد. بخش‌های دیگری از سفرنامه نیز به دیدارهای او با ایرانیان مقیم آمریکا، به‌ویژه دانشجویان و روشنفکران مهاجر، اختصاص یافته است؛ دیدارهایی که آل‌احمد در آن‌ها با لحنی صریح و بی‌تعارف، به سرگشتگی، دوری از ریشه و کشمکش‌های هویتی این افراد می‌پردازد.
سبک نوشتاری «سفر آمریکا» همان ویژگی‌های شناخته‌شده‌ی قلم آل‌احمد را دارد: صریح، پرشتاب، گاه بریده‌بریده و خالی از تعارفات رایج سفرنامه‌نویسی رسمی. او رویدادهای روزانه، برخوردهای شخصی و تأملات سیاسی و اجتماعی‌اش را در کنار هم می‌آورد، بی‌آنکه نگرانی چندانی از قضاوت مخاطب داشته باشد؛ همین صراحت است که موجب شد این کتاب در زمان حیات نویسنده و حتی سال‌ها پس از آن امکان انتشار نیابد و تنها در اوایل دهه‌ی ۱۳۸۰، با ویرایش زیر نظر شمس آل‌احمد، به دست خوانندگان برسد.
درباره جلال آل احمد
جلال آل احمد (۲ آذر ۱۳۰۲ و براساس برخی روایت ها ۱۱ آذر، ۱۳۰۲، تهران - ۱۸ شهریور ۱۳۴۸، اسالم، گیلان) روشنفکر، نویسنده، منتقد ادبی و مترجم ایرانی و همسر سیمین دانشور بود. آل احمد در دههٔ ۱۳۴۰ به شهرت رسید و تأثیر بزرگی در جریان روشنفکری و نویسندگی ایران داشت. نویسندگانی چون نادر ابراهیمی و غلامحسین ساعدی از او تأثیر گرفتند.جلال آل احمد در ۱۱ آذر ۱۳۰۲ در خانواده ای مذهبی در محلهٔ سیدنصرالدین شهر تهران به دنیا آمد. وی پسر عموی آیت الله طالقانی بود. خانوادهٔ او اصالتا اهل شهرستان طالقان و روستای اورازان بود. دوران کودکی و نوجوانی جلال در نوعی رفاه اشرافی روحانیت گذشت. پس از اتمام دوران دبستان، پدر جلال، سید احمد طالقانی، به او اجازهٔ درس خواندن در دبیرستان را نداد؛ اما او تسلیم خواست پدر نشد.در سال ۱۳۲۲ وارد دانشسرای عالی تهران شد و در رشته زبان و ادبیات فارسی فارغ التحصیل گشت. او تحصیل را در دوره دکترای ادبیات فارسی نیز ادامه داد، اما در اواخر تحصیل از ادامه آن صرف نظر کرد. نخستین مجموعهٔ داستان خود به نام «دید و بازدید» را در همین دوران منتشر کرده بود. او که تأثیری گسترده بر جریان روشنفکری دوران خود داشت، به جز نوشتن داستان به نگارش مقالات اجتماعی، پژوهش های مردم شناسی، سفرنامه ها و ترجمه های متعددی نیز پرداخت. البته چون اطلاعات او از زبان فرانسه گسترده نبود، پیوسته در کار ترجمه از دوستانی مانند علی اصغر خبره زاده، پرویز داریوش و منوچهر هزارخانی کمک می گرفت. شاید مهم ترین ویژگی ادبی آل احمد نثر او بود. نثری فشرده و موجز و در عین حال عصبی و پرخاشگر، که نمونه های خوب آن را در سفرنامه های او مثل «خسی در میقات» یا داستان زندگی نامهٔ «سنگی بر گوری» می توان دید. در سال ۱۳۲۶ دومین کتاب خود به نام «از رنجی که می بریم» را همزمان با کناره گیری از حزب توده چاپ کرد که بیانگر داستان های شکست مبارزاتش در این حزب است. پس از این خروج بود که برای مدتی به قول خودش ناچار به سکوت شد که البته سکوت وی به معنای نپرداختن به سیاست و بیشتر قلم زدن بود.جلال آل احمد در ۱۸ شهریور ۱۳۴۸ در چهل و پنج سالگی در اسالم گیلان درگذشت. پس از مرگ نابهنگام آل احمد، پیکر وی به سرعت تشییع و به خاک سپرده شد، که باعث باوری دربارهٔ سربه نیست شدن او توسط ساواک شد. همسر وی، سیمین دانشور، این شایعات را تکذیب کرده است، ولی شمس آل احمد قویا معتقد است که ساواک او را به قتل رسانده و شرح مفصلی در این باره در کتاب از چشم برادر بیان کرده است.جلال آل احمد وصیت کرده بود که جسد او را در اختیار اولین سالن تشریح دانشجویان قرار دهند؛ ولی از آن جا که وصیت وی برابر شرع نبود، پیکر او در مسجد فیروزآبادی جنب بیمارستان فیروزآبادی شهر ری به امانت گذاشته شد تا بعدها آرامگاهی در شأن او ایجاد شود و این کار هیچ گاه صورت نگرفت.
دسته بندی های کتاب سفر آمریکا
مقالات مرتبط با کتاب سفر آمریکا
مسیر شکل‌گیری ادبیات مدرن ایران
ادامه مقالهکتاب های مرتبط با سفر آمریکا
اولین نفری باشید که نظر خود را درباره "کتاب سفر آمریکا" ثبت می‌کند