کتاب تلخیص نوامیس افلاطون

کتاب «تلخیص نوامیس افلاطون»، راهنمای عملی برای زیست فلسفی در شرایط ناامن زندگی است. فارابی در این اثر، نقاب از چهره‌ی افلاطون برمی‌دارد و به خواننده می گوید ادبیات فلسفی، هرگز آن چیزی نیستند که در نگاه اول به نظر می‌رسند. مسئله‌ی اصلی فارابی در کتاب، تنش میان حقیقت و مصلحت عمومی است.
فارابی در همان ابتدا، تکلیف مخاطب را با متن روشن می‌کند. او استدلال می‌کند که افلاطون تعمدا دانش خود را در لفافه‌ای از ابهام، تمثیل و دشوارگویی پیچیده است تا نااهلان و کسانی که ظرفیت درک حقایق را ندارند، به آن دست نبرند. اوج این استدلال در تمثیل درخشانی است که فارابی روایت می‌کند: مرد پرهیزکاری که برای فرار از چنگال سلطان ظالم، لباس مستان و اهل طرب را می‌پوشد و تنبوری به دست می‌گیرد. وقتی نگهبان دروازه شهر از او می‌پرسد کیستی، او با خنده می‌گوید «من همان زاهد معروفم». نگهبان گمان می‌کند او مست است و مسخره‌بازی درمی‌آورد، پس رهایش می‌کند. فارابی می‌خواهد بگوید: فیلسوف گاهی باید حقیقت را چنان عریان و بی‌پروا بگوید که شنونده گمان کند شوخی یا دیوانگی است؛ این تنها راه بقای حقیقت در جامعه‌ای است که تاب تحمل آن را ندارد.
در این کتاب، دسترسی فارابی به چهار مقاله نخست «قوانین» افلاطون کامل است، اما در مواجهه با فقدان مقالات بعدی به‌ویژه کتاب‌های دهم تا دوازدهم، او تسلیم نمی‌شود. در عوض، فارابی بر اساس نبوغ خود، حفره‌های متن اصلی را با استنتاج‌های فلسفی خویش پر می‌کند. این امر باعث شده تا «تلخیص نوامیس» یک بازآفرینی خلاقانه باشد. فارابی در اینجا نقش یک مفسر منفعل را ایفا نمی‌کند، بلکه به عنوان یک هم‌تراز با افلاطون وارد گفتگو می‌شود و مسائلی همچون تربیت، قانون‌گذاری و رابطه دین و فلسفه را با شجاعت تحلیل می‌کند.
فارابی اثر تلاش دارد نشان دهد که قانون برای توده مردم، حکم دارو را دارد، اما برای فیلسوف، موضوعی برای مطالعه و ریشه‌یابی است. فارابی به ما می‌آموزد که چگونه باید از ظاهر متن عبور کرد و به هدف مولف رسید. اگر به دنبال درک چگونگی انتقال فلسفه یونانی به جهان اسلام و دگردیسی آن هستید، یا می‌خواهید بدانید فیلسوفان چگونه در جوامع بسته می‌اندیشیدند، این کتاب پژوهشی بی‌نظیری است. «تلخیص نوامیس» به ما یادآوری می‌کند که گاهی ننوشتن و نگفتن، بخشی از تاملات فیلسوف است و خواننده باید قادر باشد سطور نانوشته را نیز بخواند.