کتاب شش درجه جدایی

نمایشنامه‌ی «شش حلقه جدایی» اثر جان گوئر یکی از مهم‌ترین متون تئاتر معاصر آمریکا در اواخر قرن بیستم به شمار می‌آید. این اثر نخستین‌بار در سال ۱۹۹۰ روی صحنه رفت و سه سال بعد با اقتباسی سینمایی به کارگردانی فرد شپیسی به مخاطبان گسترده‌تری معرفی شد. گوئر این نمایشنامه‌ی دو پرده‌ای را در قالب کمدی-درام اجتماعی نوشته است، اما پشت طنز ظاهری آن، نقدی تند و چندلایه از طبقه، هویت، نژاد، و توهم ارتباط انسانی در زندگی شهری مدرن نهفته است. عنوان نمایشنامه برگرفته از نظریه‌ی «شش حلقه جدایی» است؛ این ایده که هر انسان با حداکثر شش پیوند اجتماعی به هر انسان دیگر در جهان متصل است. گوئر از این مفهوم نه به‌عنوان یک فرضیه‌ی ساده، بلکه به‌مثابه استعاره‌ای برای نزدیکی‌های دروغین و فاصله‌های واقعی بهره می‌برد. داستان از ماجرایی الهام گرفته که ریشه در واقعیت دارد: ورود یک جوان کلاهبردار به محافل نخبگان نیویورکی با اتکا به هوش، زبان و اجرای هویتی جعلی. در مرکز نمایشنامه، پاول قرار دارد؛ جوانی سیاه‌پوست، کاریزماتیک و بسیار باهوش که با ادعای فرزند بودن سیدنی پوآتیه و دانشجوی دانشگاه هاروارد، خود را به زندگی فلان و اویسا کیتریج، زوج ثروتمند و روشنفکر نیویورکی، وارد می‌کند. پاول با تسلطی چشمگیر بر زبان فرهنگ نخبه، ارجاعات هنری، موسیقی و فلسفه، میزبانان خود را مجذوب می‌کند و برای مدتی کوتاه این توهم را می‌آفریند که مرزهای طبقاتی، نژادی و اجتماعی قابل عبورند. اما آنچه «شش حلقه جدایی» را از یک داستان ساده درباره فریب متمایز می‌کند، تمرکز آن بر واکنش میزبانان و محیط اجتماعی اطراف پاول است. گوئر به‌جای محکوم‌کردن اخلاقی شخصیت اصلی، توجه را به شکاف‌هایی معطوف می‌کند که حضور او آشکار می‌سازد: شکنندگی مرزهای تعلق، نمایشی‌بودن فرهیختگی، و نیاز پنهان طبقه‌ی مرفه به احساس معنا و پیوند. کیتریج‌ها و دوستانشان خود را لیبرال، جهان‌وطنی و پذیرا می‌دانند، اما مواجهه با پاول نشان می‌دهد که این گشودگی تا چه اندازه مشروط، کنترل‌شده و وابسته به قواعد نانوشته‌ی قدرت است. از نظر مفهومی، نمایشنامه هویت را به‌عنوان اجرا بررسی می‌کند. پاول زنده می‌ماند چون می‌داند چگونه صحبت کند، چه ارجاعاتی بدهد و چه نقشی را بازی کند. در این معنا، طبقه‌ی اجتماعی خود به نوعی تئاتر بدل می‌شود؛ مجموعه‌ای از ژست‌ها، سلیقه‌ها و زبان‌هایی که آموختنی‌اند. در عین حال، نمایشنامه مسئله‌ی ارتباط را در جهانی بیش از حد متصل به پرسش می‌کشد: با وجود شبکه‌های اجتماعی، گفت‌وگوها و تماس‌های بی‌پایان، فهم واقعی و همدلی عمیق همچنان نایاب است. از حیث سبکی، «شش حلقه جدایی» با دیالوگ‌های دقیق، ریتم تند و ساختاری اپیزودیک پیش می‌رود؛ ساختاری که خود یادآور شبکه‌های اجتماعی است، جایی که روایت‌ها دهان‌به‌دهان می‌چرخند، تغییر می‌کنند و معنا می‌سازند. طنز هوشمندانه‌ی گوئر در کنار اضطراب وجودی پنهان در متن، اثری خلق می‌کند که هم سرگرم‌کننده است و هم عمیقا ناآرام‌کننده. در نهایت، «شش حلقه جدایی» نه فقط تصویری از نیویورک دهه‌ی پایانی قرن بیستم، بلکه نقدی ماندگار از خودانگاره‌ی لیبرال، سلسله‌مراتب اجتماعی و داستان‌هایی است که انسان‌ها برای احساس نزدیکی به یکدیگر می‌سازند. پرسش مرکزی نمایشنامه همچنان طنین‌انداز است: ما واقعا تا چه حد به هم نزدیکیم، و وقتی این نزدیکی تنها یک توهم باشد، چه چیزی فرو می‌ریزد؟