کتاب شفای آب

رمان «شفای آب» نوشته‌ی سوفی مکینتاش، نخستین اثر بلند این نویسنده‌ی بریتانیایی است که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و خیلی زود به دلیل فضای خاص و روایت غیرمتعارفش مورد توجه قرار گرفت. داستان در نقطه‌ای نامشخص از آینده و در جزیره‌ای دورافتاده جریان دارد؛ جایی که سه خواهر به نام‌های گریس، لیا و اسکای به همراه پدر و مادرشان در انزوایی کامل زندگی می‌کنند. پدر خانواده که دختران او را «کینگ» صدا می‌زنند، سال‌ها به آن‌ها آموخته است که جهان بیرون آلوده و خطرناک است و مردان، منشأ نوعی سم پنهان هستند که می‌تواند جسم و روان زنان را نابود کند. این باور به اندازه‌ای در زندگی روزمره‌ی خانواده ریشه دوانده که حتی شیوه‌ی غذا خوردن، خوابیدن و مراقبت از بدن نیز تحت تأثیر آن قرار گرفته است. دختران از کودکی با مجموعه‌ای از آیین‌ها و روش‌های عجیب موسوم به «درمان» بزرگ شده‌اند؛ آیین‌هایی که گاهی شبیه مناسک مذهبی هستند و گاهی بیشتر به نوعی ریاضت یا تنبیه شباهت دارند. غوطه‌ور شدن در آب، تمرین‌های طاقت‌فرسا، محدودیت‌های غذایی و کنترل احساسات، بخشی از زندگی عادی آن‌ها به شمار می‌رود.
نقطه‌ی تغییر داستان زمانی فرا می‌رسد که پدر خانواده ناپدید می‌شود و ساختار شکننده‌ای که سال‌ها بر پایه‌ی حضور او شکل گرفته بود، دچار ترک می‌شود. مادر و سه دختر ناگهان خود را بدون کسی می‌بینند که تا آن زمان نقش محافظ، قانون‌گذار و تنها رابط با دنیای بیرون را بر عهده داشته است. در همین وضعیت، ورود سه مرد غریبه به جزیره، همه‌چیز را وارد مرحله‌ای تازه می‌کند. حضور این افراد نه‌تنها نظم روزمره‌ی خانواده را بر هم می‌زند، بلکه باعث می‌شود ترس‌های قدیمی، کنجکاوی‌های سرکوب‌شده و احساساتی که سال‌ها فرصتی برای بروز نداشته‌اند، کم‌کم آشکار شوند. آنچه در ادامه رخ می‌دهد، بیشتر از آنکه یک روایت حادثه‌محور باشد، نوعی فروپاشی تدریجی باورهایی است که شخصیت‌ها تمام زندگی خود را بر اساس آن‌ها ساخته‌اند. سه خواهر با وجود پیوند عاطفی عمیقی که میانشان وجود دارد، واکنش‌های متفاوتی نسبت به این تغییرات نشان می‌دهند. حسادت، وابستگی، میل به استقلال و ترس از ناشناخته‌ها، رابطه‌ی میان آن‌ها را پیچیده‌تر می‌کند. مکینتاش در این بخش، به جای ارائه‌ی پاسخ‌های قطعی، خواننده را در فضایی از تردید و ابهام نگه می‌دارد؛ فضایی که در آن مرز میان محافظت و سلطه، عشق و کنترل، حقیقت و دروغ، مدام تغییر می‌کند.
یکی از ویژگی‌های مهم کتاب «شفای آب» این است که تصویری از سازوکار قدرت در خانواده و جامعه ارائه می‌دهد؛ پدر خانواده هرگز به عنوان شخصیتی کاملا شرور یا کاملا دلسوز ترسیم نمی‌شود. او در ظاهر تلاش می‌کند از دخترانش محافظت کند، اما همین محافظت به مرور به نظامی بسته و محدودکننده تبدیل شده است. در واقع، ترس از دنیای بیرون به ابزاری برای حفظ کنترل تبدیل می‌شود و این موضوع یکی از مهم‌ترین درون‌مایه‌های رمان به شمار می‌رود. مناسک عجیب «شفای آب» نیز تنها یک عنصر نمادین نیستند؛ این آیین‌ها نشان می‌دهند چگونه انسان‌ها گاهی رنج و محدودیت را به عنوان بخشی طبیعی از زندگی می‌پذیرند، بی‌آنکه درباره‌ی منشأ آن پرسش کنند. از سوی دیگر رابطه‌ی خواهرانه در داستان اهمیت زیادی دارد. گریس، لیا و اسکای اگرچه در یک محیط یکسان رشد کرده‌اند، اما برداشت و واکنش آن‌ها نسبت به جهان اطرافشان یکسان نیست. هر کدام به شکلی متفاوت با مفهوم آزادی، میل، وابستگی و ترس روبه‌رو می‌شوند. همین تفاوت‌ها باعث می‌شود روایت، صرفا به بازگویی یک داستان آخرالزمانی محدود نشود و به مطالعه‌ای روان‌شناختی درباره‌ی هویت و تجربه‌ی زنانه تبدیل شود.