وقتی از قدرت یک کشور حرف میزنیم، معمولا به ناوگان، بودجهی دفاعی و اندازهی اقتصاد فکر میکنیم. کمتر پیش میآید که سراغ شناسنامهی ساکنان آن برویم و بپرسیم میانهی سنیشان چند سال است. کتاب «جمعیت قدرت معیشت» توسط ریچارد جکسون و نیل هاو، با همکاری ربکا استراوس و کیسوکه ناکاشیما در چارچوب «ابتکار جهانی سالمندی» در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) در واشینگتن نوشته شده و محور بحثش این است که پیرشدن و کاهش جمعیت فقط به رفاه و نظام بازنشستگی مربوط نیست و بر توان کشورها برای حفظ امنیت ملی و جهانی هم اثر میگذارد. نقطهی شروع استدلال نویسندگان، دگرگونی جمعیتیای است که آن را در ابعاد تاریخی و بیسابقه میدانند. در کشورهای توسعهیافته، کاهش باروری و افزایش طول عمر همزمان کار میکنند و نتیجهشان سالمندی شتابان، رکود یا کاهش جمعیت، رشد کندتر تولید ناخالص داخلی و سنگینتر شدن هزینههای بازنشستگی و درمان است. به گفتهی هاو بدون مهاجرت قابلتوجه، جمعیت کشورهایی مانند آمریکا، فرانسه، بریتانیا، کانادا، آلمان و ژاپن کاهش خواهد یافت و در نتیجه سهم جهان توسعهیافته از جمعیت و اقتصاد جهان کم میشود و نفوذ جهانی آن هم احتمالا افت میکند. اروپای غربی، ژاپن و ایالات متحده، هر یک با وضعیت جمعیتی متفاوت در این تحلیل بررسی شده و چشمانداز آمریکا بهدلیل باروری نسبتا بالاتر و مهاجرت قابلتوجه، از دیگر قدرتهای توسعهیافته مساعدتر توصیف میشود. بخش مهم دیگر کتاب به جهان در حال توسعه پرداخته؛ جایی که تحول جمعیتی شکل دیگری دارد. کشورهای شمال آفریقا، خاورمیانه، جنوب و شرق آسیا و حوزهی شوروی سابق از جمله چین، روسیه، ایران و پاکستان، گذار جمعیتی سریع یا شدیدی را تجربه میکنند. در بخشی از جهان اسلام، موجهای جوانی تا دههی ۲۰۲۰ ادامه دارد. روسیه با فروپاشی جمعیتی روبهروست و چین بهدلیل سیاست تکفرزندی پیش از آنکه به درآمد سرانهی بیشتر کشورهای سالمند برسد، «خاکستری» میشود. از نگاه نویسندگان این روندها مانند ضریبی بر فشارهای توسعه عمل میکنند و خطر فروپاشی بینظم دولتها و واکنشهای اقتدارگرایانه را بالا میبرند. کتاب در برابر این دیدگاه که جمعیتشناسی دنیا را به سمت صلح و ثبات میبرد، استدلال کرده که این تحولات تهدیدهای امنیتی فزاینده میسازند و خطرناکترین دوره را دههی ۲۰۲۰ میداند. «جمعیت قدرت معیشت» یافتههایش را در دو دسته ارائه میکند: یافتههای مربوط به دگرگونی جمعیتی و یافتههای مربوط به پیامدهای ژئوپلیتیکی آن. بخشی از کتاب عوامل پیشبرنده را جداگانه بررسی میکند، یعنی باروری، امید به زندگی و مهاجرت. بخشهای بعدی سراغ مناطق مختلف جهان میروند و فصل پایانی چارچوبی برای اقدام سیاستی ارائه میدهد که سیاستهای جمعیتی و اقتصادی را در بر میگیرد. چون کتاب در ۲۰۰۸ منتشر شده، برآوردهایش از آینده به همان دوره تعلق دارند.
درباره ریچارد جکسون
ریچارد جکسون (Richard Jackson) (متولد سال 1955) یکی از اعضای ارشد و مدیر ابتکار جهانی پیری در CSIS است.