کتاب خورشید

کتاب «خورشید: داستانی بازگفته در 63 تصویر» یک رمان بی‌کلمه از فرانس ماسریل است که روایت خود را از طریق 63 تصویر بیان می‌کند. ماسریل به عنوان اولین نویسنده‌ی رمان‌های بدون کلمه شناخته می‌شود. آغاز داستان ساده و خوش‌ساخت است: یک گراورساز (کنده‌کار، حکاک، چوب بر) پشت میزش خوابش می‌برد و خورشیدی درخشان از پنجره پیداست. از سر او مرد کوچکی بیرون می‌جهد، موجودی که زاده‌ی تخیل خالق خفته است. او دست‌هایش را به‌سوی خورشید دراز می‌کند و همین میل، محرک تمام روایت می‌شود. ماسریل در این کتاب بازآفرینی امروزی اسطوره‌ی ایکاروس را عرضه می‌کند. مرد کوچک بارها می‌کوشد راهی به خورشید بیابد: از برج و درخت بالا می‌رود و بر پلکانی از ابرها پا می‌گذارد. جمعیت اطرافش این اشتیاق را درک نمی‌کند؛ گروهی می‌خندند و گروهی می‌ترسند و او را دنبال می‌کنند. در یکی از صحنه‌ها او را زندانی می‌کنند و با شهوت، شراب، دانش و مذهب سرگرمش می‌سازند، اما او مثل گلی که به‌سوی نور می‌روید، دست برنمی‌دارد. همچنین شیوه‌ی بصری کتاب برجسته است. تصاویر با خطوط ضخیم و تضاد شدید سیاه و سفید ساخته شده و ترکیب‌بندی ناتعادل آن خواننده را از تصویری به تصویر دیگر پیش می‌راند. به بیان دیگر، از نظر بصری، «خورشید» نمونه‌ای شاخص از زبان گرافیکی ماسریل است: سیاه و سفید پرکنتراست، خطوط نیرومند و ترکیب‌بندی‌هایی که با تغییر اندازه، جهت و تراکم عناصر، حرکت را از یک تصویر به تصویر بعد منتقل می‌کنند. این شیوه باعث می‌شود خواننده بیش از آنکه هر تصویر را جداگانه تماشا کند، آنها را مانند قاب‌های متوالی یک فیلم دنبال کند. گفتنی است که لحن این کتاب با آثار دیگر ماسریل فرق دارد. او در بیشتر آثارش پیام‌های سوسیالیستی را با تصاویری نمادین و نزدیک به کارتون بازگو می‌کرد، اما درباره‌ی این اثر، «خورشید»، او تفسیر اجتماعی را کنار می‌گذارد و با دیدی متفاوت به الهام هنری می‌پردازد. با این همه، کتاب را نباید اثری کاملا جدا از دغدغه‌های اجتماعی ماسریل دانست. در کنار مضمون خیال، میل و آفرینش هنری، جمعیت، نهادهای اجتماعی و تلاش برای مهار فرد همچنان حضوری معنادار دارند. تفاوت این اثر با برخی آثار سیاسی‌تر ماسریل بیشتر در غلبه‌ی فضای خیال‌پردازانه و شخصی آن است.