کتاب اسطوره و اسطوره شناسی نزد ژرژ دومزیل

«اسطوره و اسطوره شناسی نزد ژرژ دومزیل» نوشته بهمن نامورمطلق، کاوشی در منظومه فکری و مبانی نظری یکی از چهره‌های اسطوره‌شناسی تطبیقی قرن بیستم است. این اثر با بررسی سیر تحول اندیشه ژرژ دومزیل، چگونگی رهایی دانش اسطوره‌شناسی از سیطره ریشه‌شناسی‌های جزئی و بن‌بست‌های فیلولوژی قرن نوزدهم را بررسی می‌کند و نحوه تثبیت رویکردی ساختاریافته و کنش‌گرا را نشان می‌دهد. نویسنده در این کتاب، فرآیند زایش و تکوین یک چارچوب نظری را در متن دگرگونی‌های فکری اروپا و گذر از پوزیتیویسم به زبان‌شناسی ساختارگرا پی می‌گیرد.
کتاب، تکاپوی علمی دومزیل را در سه مقطع زمانی مشخص بازخوانی می‌کند. دوره نخست تا پیش از سال ۱۹۳۰، در انحصار پژوهش‌های لغت‌شناسانه و تبعیت از الگوهای ماکس مولر گذشت؛ دوره‌ای که با رد رساله دکتری او و دوری از محافل دانشگاهی پاریس خاتمه یافت. دوره دوم، در فاصله سال‌های ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۰، برهه شک، بازبینی فرضیات و اقامت در ترکیه و سوئد بود. در این مرحله، تسلط بر زبان‌های قفقازی و بهره‌گیری از فضای علمی مراکز اسکاندیناوی، مقدمات دگرگونی فکری او را فراهم ساخت. دوره پایانی از سال ۱۹۴۰ آغاز شد؛ زمانی که ارائه نظریه اصیل کنش‌های سه‌گانه، مبنای تأسیس کرسی تمدن هندواروپایی در کالج دو فرانس و ورود او به آکادمی فرانسه گردید. جان مایه محوری این اثر، تشریح مسئله کنش‌های سه‌گانه در جوامع کهن هندواروپایی است. دومزیل نشان داد که سازمان اندیشه و اساطیر این اقوام، بر پایه‌بندی به سه حوزه کارکردی شکل گرفته است: ساحت شهریاری و اقتدار دینی، ساحت سلحشوری و توان رزمی، و ساحت پیشه‌وری، باروری و معیشت. نامورمطلق روشن می‌سازد که این نگرش، مطالعه اسطوره را از انطباق صرف واژگان رهانید و آن را به بررسی کارکردهای ساختاری جوامع پیوند زد؛ رویکردی که اسطوره را بازتابی مستقیم از نظم اجتماعی و آگاهی اساطیری تمدن‌ها معرفی می‌کند.
بخش مهمی از کتاب به جایگاه تمدن ایرانی در این نظام تحلیلی اختصاص دارد. نویسنده مشخص می‌کند که سنت‌های کهن ایران بستر مناسبی برای آزمون این نظریه هستند. مسائلی نظیر تثبیت ایزدان، سه وجه نیکی در سنت زرتشتی، سه بیم ثبت‌شده در سنگ‌نوشته داریوش در بیستون، روحیات متمایز پسران فریدون و شیوه‌های سه‌گانه در پزشکی کهن، همگی از این منظر قابل سنجش هستند. همچنین در بخش نمونه‌های کاربردی، مولف کارآمدی این الگو را در پنج بستر روایی پی می‌گیرد: اسطوره تری‌پورا در هند، خورنه یا فره جمشید در ایران، داوری پاریس در یونان، چرخه‌های سلتی در سنت لاتین و روایت پسران مانوس در میان اقوام ژرمن. این کتاب اثری تحلیلی در شناخت نحوه شکل‌گیری اندیشه‌ها است و نشان می‌دهد که چگونه پرسشگری مداوم و عبرت گرفتن از خطاها می‌تواند حوزه‌ای از معرفت را از جمود نجات دهد. نویسنده با بررسی تطبیقی این آراء، مشخص می کند دستاوردهای دومزیل ابزاری کارآمد برای شناخت میراث کهن و پیوندهای فکری تمدن‌های بشری به شمار می‌آید.