کتاب نمایشنامه (26) دیوبندان

«دیوبندان» نوشته‌ی محمد چرمشیر شامل سه نمایشنامه است: اولین نمایشنامه دیوبندان است که اسم کتاب نیز از آن گرفته شده، «زمان سکوت برای زندگان» عنوان نمایشنامه دوم است و سومی «شرفنامه یحیای تیره‌بخت» نام دارد. نمایشنامه دیوبندان برای اولین بار در سال ۱۳۷۵ به روی صحنه رفته است.
نمایشنامه‌ی «دیوبندان» روایت رخدادها و کنش‌هایی است که در گذشته روی داده‌است. دو راوی که در ابتدا اول‌شخص جمع است و پس از نابودی آن‌ها تبدیل به اول‌شخص می‌شود، داستان را با استفاده از افعال گذشته‌ی ساده روایت می‌کنند. نمایشنامه‌ی «زمان سکوت برای زندگان» روایت ضربت زدن ابن ملجم مرادی به امام علی است. «شرفنامه یحیای تیره‌بخت» به‌طور مشخص به نمایش جبر و اختیار انسانی در برابر سرنوشت می‌پردازد.
چرمشیر شیوه‌ی نگارش متفاوتی دارد، این سه نمایش‌نامه موضوعات دینی و سبک و سیاق مخصوص به خود را دارند. «دیو بندان» و دو اثر دیگر مونولوگ و دیالوگ‌هایی هستند که به اجرا در آوردن آن‌ها، به ویژه نمایش‌نامه‌ی دیوبندان کار بسیار سختی است. این سه متن با حجمی کم به سبک زبان و نثر قرن‌های چهارم و پنجم هجری نوشته شده‌اند. بنابراین این نمایشنامه‌ها برای بازیگر، کارگردان و همچنین تماشاگر دشوار هستد، زیرا برای مثال در اجرای نمایش‌نامه‌ی «دیوبندان» بازیگر با مونولوگ‌های خود به طور مرتب اطلاعات خاصی می‌دهد، مخاطب نیز باید این اطلاعات را در ذهن خود ذخیره کند تا در زمان گره‌گشایی‌ها، آن را مورد استفاده قرار دهد.
چرمشیر درباره‌ی سبک نگارش نمایشنامه‌هایش می‌گوید: «در انتخاب شیوه‌ی نگارش خود به تجربیات فکر می‌کنم تا این‌که به سلیقه‌ی مخاطب بیاندیشم؛ در واقع انتخاب نوع نگارش من خودخواهانه است.» نمایشنامه‌های چرم‌شیر به مخاطب این امکان را می‌دهد تا از منظرهای متفاوت به کار نگاه کنند. استفاده از نشانه‌ها در هر بافت و جامعه‌ای کاربرد دارد، فقط کارکرد نشانه‌هاست که در دوره‌های مختلف تغییر پیدا می‌کند. این سه نمایشنامه، نشانه‌ها را از قرن چهارم و پنجم هجری قمری گرفته‌اند، اما با کاربردی امروزی. این آثار با نگارشی خلاق و زبانی قصه‌گو ابعاد جدیدی از متن را برای مخاطب روشن می‌کند. در متن اول شاهد نشانه‌ها و تصاویر بسیاری هستیم، بنابراین کارگردان این اثر نیازمند تصاویر متعددی است تا ذهن مخاطب را بارور کند. کارکرد ویژه‌ی زبان که بیشتر در متن دوم به چشم می‌خورد، روایت را از زاویه‌ای دیگر بازگو می‌کند. در این نوع روایت، گفتن موضوع اصلی دائم به تعویق می‌افتد و ذهن، درگیر کشف موضوع می‌شود. این نمایشنامه‌ها به لحاظ روایت‌شناسی، زبان‌شناسی و نشانه‌شناسی منظرها و فضاهای کاملا متفاوتی را پیش روی مخاطب می‌گذارد.
«دیوبندان» برای دانشجویان و علاقمندان به نمایش کتابی خواندنی است که شیوه‌ی نگارشی خاص و متفاوت دارد.