کتاب خدا و عواطف

کتاب «خدا و عواطف: (در آمد های کمبریج فلسفه‌ی دین )» به قلم آر تی مولینز، به یکی از پرسش‌های قدیمی و همچنان مناقشه‌برانگیز الهیات فلسفی می‌پردازد: آیا خدا احساس دارد؟ پرسشی که در نگاه نخست شاید ساده بیاید، اما همین‌که به سنت فلسفه‌ی دین بازمی‌گردیم، مجموعه‌ای از مفروضات درباره‌ی کمال، تغییرناپذیری و رابطه‌ی خدا با جهان را با خود می‌آورد. مرکز بحث مولینز آموزه‌ای است که در الهیات کلاسیک به «بی‌تأثرپذیری خدا» شهرت دارد؛ باوری که بر اساس آن، خدا چون کامل و تغییرناپذیر است، نمی‌تواند مثل انسان تحت‌تأثیر چیزی بیرون از خودش قرار گیرد یا احساساتی مانند خشم، اندوه یا شادی را از سر بگذراند، زیرا هرگونه تأثرپذیری به‌معنای نوعی وابستگی و تغییر در ذات الهی خواهد بود. این سنت اما در کنار متون دینی قرار می‌گیرد که خدا را بارها با احساساتی چون خشم، رحمت، حسادت یا اندوه توصیف می‌کنند. مولینز از همین شکاف آغاز می‌کند و می‌کوشد مبانی فلسفی آموزه‌ی بی‌تأثرپذیری را بازخوانی کند و هم بپرسد که اساسا «احساس‌داشتن» برای موجودی کامل و نامتناهی چه معنایی می‌تواند داشته باشد. در این مسیر، نسبت میان تصویر خدای فیلسوفان کلاسیک خدایی تغییرناپذیر و دور از انفعال و خدای متونی که با انسان در رابطه‌ای زنده و پویا قرار دارد را به‌طور انتقادی بررسی می‌کند. نویسنده مفاهیمی چون احساس، انفعال، تغییر و کمال را تجزیه می‌کند و از یافته‌های فلسفه‌ی ذهن و نظریه‌های مربوط به احساس هم برای روشن‌کردن بحث بهره می‌گیرد. اهمیت این کتاب را باید در جایگاهش نسبت به مباحث گسترده‌تر الهیات فلسفی دید: پرسش از بی‌تأثرپذیری خدا در واقع بخشی از پرسشی بزرگ‌تر است درباره‌ی رابطه‌ی خدای فلسفه‌ی کلاسیک -با تأکیدش بر تغییرناپذیری و بی‌زمانی- با خدایی که در سنت‌های دینی زنده و در پیوندی صمیمی با انسان توصیف می‌شود. مولینز با طرح این پرسش، خواننده را به قلب یکی از کشمکش‌های اصلی الهیات معاصر می‌برد: آیا می‌توان کمال الهی را با نوعی حساسیت و تأثرپذیری واقعی آشتی داد؟. این اثر کتابی است برای دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی دین و الهیات، و برای خواننده‌ای که دوست دارد ببیند استدلال فلسفی چگونه می‌تواند به پرسشی وارد شود که هزاران سال قدمت دارد اما هنوز تازه است.