کتاب مردی که به اسب ها گوش می دهد

ماروین ارل مونتی رابرتز در کتاب «مردی که به اسب‌ها گوش می‌دهد» فقط درباره‌ی تربیت اسب حرف نمی‌زند؛ او عملا تاریخچه‌ی یک نوع نگاه متفاوت به رابطه‌ی میان انسان و حیوان را روایت می‌کند. کتاب از اصطبل‌های خشن و سنتی کالیفرنیا شروع می‌شود؛ جایی که مونتی رابرتز از کودکی با روش‌هایی بزرگ شد که در آن‌ها رام‌کردن اسب مساوی بود با شکستن اراده‌ی حیوان. پدرش از مربیان قدیمی اسب بود و تنبیه، ترساندن و وادار کردن اسب به اطاعت را بخشی طبیعی از آموزش می‌دانست. اما مونتی خیلی زود متوجه شد اسبی که از روی ترس فرمان می‌برد، الزاما آرام یا قابل اعتماد نشده است. همین تضاد ذهنی، هسته‌ی اصلی کتاب را شکل می‌دهد. او بعدها با مشاهده‌ی اسب‌های وحشی در بیابان‌های نوادا و زندگی طولانی‌مدت میان گله‌های موستانگ، کم‌کم به الگویی از ارتباط غیرکلامی میان اسب‌ها پی برد؛ زبانی مبتنی بر حرکت گوش‌ها، جهت نگاه، فاصله‌ی بدنی و واکنش‌های غریزی. رابرتز این سیستم ارتباطی را «اکوئوس» یا زبان اسب‌ها می‌نامد و ادعا می‌کند انسان‌ها هم می‌توانند بدون خشونت وارد این گفت‌وگو شوند. به همین دلیل این کتاب در میان آثار مربوط به رفتارشناسی حیوانات، سوارکاری و تربیت اسب جایگاه خاصی پیدا کرده، چون بیشتر از آن‌که بر سلطه تاکید کند، روی اعتماد و مشاهده تمرکز دارد.
بخش مهمی از روایت به روش معروف «جوین‌آپ» Join-Up اختصاص دارد؛ تکنیکی که بعدها نام مونتی رابرتز را در سراسر دنیا مطرح کرد. در این روش او اسب را با طناب، شلاق یا ابزارهای خشن کنترل نمی‌کند، بلکه در یک فضای بسته با استفاده از زبان بدن، حیوان را به سمتی هدایت می‌کند که خودش تصمیم بگیرد به انسان نزدیک شود. نکته‌ی جالب کتاب این است که مونتی این فرآیند را شبیه مذاکره توصیف می‌کند، نه آموزش سنتی و معتقد است اسب‌ها به‌طور طبیعی موجوداتی محتاط و آسیب‌پذیر هستند و اگر انسان دائما آن‌ها را بترساند، فقط واکنش دفاعی ایجاد می‌کند. در طول کتاب نمونه‌های زیادی از اسب‌های به‌اصطلاح «غیرقابل‌کنترل» یا وحشی آورده می‌شود که با همین روش آرام شده‌اند.
او بارها به خشونت خانوادگی، ترس‌های دوران کودکی و احساس انزوایی اشاره می‌کند که سال‌ها همراهش بوده‌اند، برای همین «مردی که به اسب‌ها گوش می‌دهد» فقط درباره‌ی حیوانات نیست؛ بلکه درباره‌ی تاثیر ترس بر رابطه‌هاست. حتی در بخش‌هایی که نویسنده از تربیت اسب حرف می‌زند، لایه‌ی پنهانی از نقد روابط انسانی هم دیده می‌شود؛ این‌که آدم‌ها چطور سعی می‌کنند با کنترل، تحقیر یا فشار، دیگران را مطیع خود کنند.
کتاب همچنین تصویری جالب از دنیای سنتی سوارکاری و مقاومت شدید آن در برابر تغییر ارائه می‌دهد. مونتی رابرتز توضیح می‌دهد که سال‌ها از طرف مربیان کلاسیک اسب جدی گرفته نمی‌شد و بسیاری روش او را نوعی نمایش یا ضعف می‌دانستند. در ذهن آن نسل اسب باید «شکسته» می‌شد تا مفید باشد، اما رابرتز دقیقا با همین واژه مشکل داشت. او معتقد بود شکستن روح حیوان، هیچ ارتباطی با آموزش واقعی ندارد. این نگاه باعث شد بعدها توجه چهره‌های معروف و حتی خانواده‌ی سلطنتی بریتانیا به او جلب شود. بخشی از کتاب به دیدارهای او با ملکه الیزابت دوم و کار در اصطبل‌های سلطنتی اختصاص دارد؛ جایی که روش‌هایش برای نخستین‌بار در مقیاسی جهانی دیده شد. او مدام به این نکته برمی‌گردد که مشاهده‌کردن، مهم‌تر از دستور دادن است؛ ایده‌ای که در سراسر کتاب تکرار می‌شود و به‌تدریج از دنیای اسب‌ها فراتر می‌رود.
مونتی رابرتز بارها توضیح می‌دهد که انسان‌ها اغلب فقط به‌دنبال فرمان‌برداری هستند، نه درک متقابل و بسیاری از مثال‌های او از اسب‌ها، عملا به روابط انسانی تعمیم پیدا می‌کنند؛ رابطه‌ی والد و فرزند، معلم و شاگرد، یا مدیر و کارمند. در تمام این موقعیت‌ها نویسنده تاکید می‌کند که ترس شاید اطاعت کوتاه‌مدت ایجاد کند، اما اعتماد چیزی است که رابطه را پایدار نگه می‌دارد.