کتاب سرخوشی غیر عقلائی

کتاب «سرخوشی غیرعقلائی» اثر رابرت جی. شیلر، اقتصاددان برنده جایزه نوبل، پژوهشی هشداردهنده برای کالبدشکافی پدیده‌ای که بارها بازارهای مالی را به اوج رسانده و سپس به خاک سیاه نشانده است: «حباب‌های سفته‌بازانه». شیلر در این اثر، با رد فرضیه‌ی کلاسیک «بازارهای کارا» که انسان را موجودی کاملا عقلانی می‌پندارد، قلم خود را بر روان‌شناسی توده‌ها و هیجانات سرایت‌کننده متمرکز می‌کند.
در ادامه نویسنده به نوسانات غیرقابل توجیه قیمت دارایی‌ها دست‌وپنج نرم می‌کند. او سرخوشی غیرعقلانی را وضعیتی تعریف می‌کند که در آن اخبار افزایش قیمت، نه بر اساس ارزش ذاتی، بلکه بر اساس حسادت به سود دیگران و هیجان قمارگونه، سرمایه‌گذاران را گروه گروه به بازار می‌کشاند. شیلر با بررسی تاریخی بازارهای سهام، اوراق قرضه و املاک، نشان می‌دهد که چگونه این چرخه‌های رونق و رکود، ریشه در ساختارهای معیوب، فرهنگ رسانه‌ای و مهم‌تر از همه، «لنگرهای روان‌شناختی» دارند.
کتاب در پنج بخش اصلی تدوین شده است. بخش‌های نخستین به عوامل ساختاری و فرهنگی نظیر نقش اینترنت و رسانه‌ها در بزرگ‌نمایی اخبار می‌پردازند. اما مهم ترین بخش کتاب، بخش سوم است که به عوامل روان‌شناختی اختصاص دارد. نویسنده در اینجا با تشریح مفاهیمی همچون «رفتار گله‌ای» و «فرایند پونزی طبیعی»، مکانیسم سرایت خوش‌بینی کاذب را توضیح می‌دهد. او استدلال می‌کند که بازارها نه توسط ریاضیات سرد، بلکه توسط داستان‌هایی که مردم برای توجیه قیمت‌های بالا برای هم تعریف می‌کنند، هدایت می‌شوند.
شیلر تحلیل‌های خود را به بازار مسکن نیز تعمیم داده و نشان می‌دهد که چگونه توهم «همیشه گران شدن ملک» می‌تواند اقتصاد جهانی را فلج کند. این اثر با زبانی که هم برای متخصصان و هم برای سرمایه‌گذاران عمومی قابل فهم است، هشداری جدی درباره‌ی خطرات اعتماد کورکورانه به خرد جمعی بازار می‌دهد. «سرخوشی غیرعقلائی» اثری است که می‌خواهد سرمایه‌گذار را از خواب خوش رویاهای ثروت بادآورده بیدار کند و او را به تفکر انتقادی در برابر امواج جنون‌آمیز بازار فراخواند.