کتاب انتخاب های زندگی تحولات زندگی

«انتخاب‌های زندگی و تغییرات زندگی از طریق تصویرپردازی» نوشته‌ی دینا گلوبرمن، کتابی در مرز روان‌شناسی کاربردی، خودیاری و کار با تصویرهای ذهنی است که نخستین‌بار در سال ۱۹۸۹ منتشر شد و بعدها در نسخه‌های بازنگری‌شده با عنوان کوتاه‌تر «انتخاب‌های زندگی، تحولات زندگی» نیز انتشار یافت. نسخه‌ی نخست را انتشارات آنوین هایمن منتشر کرد و خود گلوبرمن در نسخه‌های بعدی توضیح داده است که کتاب در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۵ و سپس در ویرایشی بازنگری‌شده در ۲۰۰۲ تجدید انتشار شده است. مسئله‌ی مرکزی اثر ساده اما بلندپروازانه است: تصویرهایی که آگاهانه یا ناآگاهانه از خودمان، روابطمان و آینده داریم تا چه اندازه در انتخاب‌های واقعی زندگی ما دخالت می‌کنند و آیا می‌توان با دستکاری و بازنگری این تصاویر، مسیر زندگی را تغییر داد؟ گلوبرمن روان‌درمانگر، نویسنده و از بنیان‌گذاران مجموعه‌ی اسکایروس است و بخش مهمی از فعالیت حرفه‌ای خود را به روشی اختصاص داده که آن را «ایمیج‌ورک» یا کار با تصویرهای ذهنی می‌نامد. در تعریف او، ایمیج‌ورک بر این فرض استوار است که انسان فقط با گزاره‌ها و استدلال‌های کلامی درباره‌ی جهان تصمیم نمی‌گیرد؛ تصاویر درونی نیز حامل خاطره، ترس، میل، انتظار و برداشت ما از خود هستند. او معتقد است بعضی از این تصاویر از دوره‌های قدیمی زندگی باقی مانده‌اند و همچنان انتخاب‌های کنونی را هدایت می‌کنند، حتی هنگامی که دیگر با موقعیت فعلی فرد سازگار نیستند. کتاب می‌خواهد این تصاویر را از حالت نادیده و خودکار بیرون بیاورد تا بتوان آنها را مشاهده، تفسیر و تغییر داد. به همین دلیل کتاب بیشتر دفتر تمرین است تا رساله‌ای نظری. گلوبرمن ابتدا اصول کار با تصویر ذهنی و شیوه‌ی آرام‌سازی و تمرکز را توضیح می‌دهد و سپس خواننده را به مجموعه‌ای از تمرین‌ها هدایت می‌کند. موضوع‌ها از تصویر فرد از خودش و روابط عاطفی تا گذشته، سوگ، تصمیم‌های مهم، آینده، سلامت، رویاها، نقش‌های اجتماعی، کار، پول و حتی معنویت گسترده می‌شوند. در بعضی تمرین‌ها از خواننده خواسته می‌شود زندگی خود را به صورت منظره، راه، چهارراه یا فضای نمادین تصور کند و سپس واکنش عاطفی‌اش به مسیرهای مختلف را بسنجد. هدف این نیست که صرفا «مثبت فکر کند»، بلکه ببیند کدام تصویر واقعا با میل و تجربه‌ی درونی او سازگار است. نمونه‌ای از این روش در فصلی درباره‌ی انتخاب‌های زندگی دیده می‌شود. گلوبرمن از تمرینی سخن می‌گوید که در آن فرد خود را بر سر یک دوراهی تصور می‌کند و مسیرهای متفاوت آینده را در ذهن می‌آزماید. اهمیت تمرین از نظر او در این است که گاهی آینده‌ای که از لحاظ عقلانی مطلوب به نظر می‌رسد، در تجربه‌ی تصویری احساس رضایت ایجاد نمی‌کند، در حالی که گزینه‌ای دیگر با نوعی احساس درونی از تناسب همراه است. از اینجا کتاب به یکی از ایده‌های اصلی خود می‌رسد: پیش از آنکه سال‌ها صرف دنبال‌کردن الگویی کنیم که شاید از خانواده، جامعه یا تصور قدیمی ما از موفقیت آمده باشد، می‌توانیم آن را در تخیل تجربه کنیم و ببینیم آیا واقعا زندگی مطلوب ماست یا خیر. این بخش یکی از نقاط قوت کتاب است. گلوبرمن تخیل را از سرگرمی یا خیال‌پردازی جدا می‌کند و آن را به ابزار مشاهده‌ی تجربه‌ی درونی تبدیل می‌کند. روان‌شناسی علمی نیز اصل اهمیت تصویر ذهنی را تأیید می‌کند. پژوهش‌های بالینی نشان داده‌اند که تصویرهای ذهنی با هیجان، خاطره و برخی اختلالات روان‌شناختی رابطه دارند و تکنیک‌هایی مانند بازنویسی تصویری در بعضی درمان‌های شناختی رفتاری نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند. یک فراتحلیل در سال ۲۰۲۳ که ۲۳ مطالعه و ۸۰۵ بیمار را بررسی کرد، برای «بازنویسی تصویری» در برخی مشکلات بالینی آثار قابل‌توجهی گزارش کرد، هرچند برتری آن نسبت به مداخلات فعال دیگر بسیار محدودتر بود. اما این پشتوانه‌ی علمی را نباید بی‌واسطه به تمام ادعاهای «ایمیج‌ورک» گلوبرمن تعمیم داد. خود او گاهی از «خرد شهودی ناخودآگاه» سخن می‌گوید و حتی در بحث آینده احتمال می‌دهد برخی تصاویر ذهنی بتوانند چیزی شبیه دیدن آینده یا فراتررفتن از زمان و مکان باشند. برای چنین ادعایی شواهد علمی معتبر در اختیار نداریم. همچنین وجود شواهد برای برخی روش‌های مبتنی بر تصویر ذهنی در روان‌درمانی به این معنا نیست که روش اختصاصی گلوبرمن به همان اندازه آزمون بالینی شده است. ارزش کتاب بیشتر در کیفیت تمرین‌های خودکاوانه و استفاده‌ی خلاقانه از تخیل است تا در اثبات تجربی همه‌ی تبیین‌های نظری نویسنده. «انتخاب‌های زندگی و تحولات زندگی» زمانی بهترین کارکرد خود را پیدا می‌کند که تصاویرش را فرمان‌هایی غیبی درباره‌ی آینده ندانیم، بلکه آنها را آینه‌هایی موقت برای دیدن چیزهایی بدانیم که زبان معمولی هنوز نتوانسته است بیانشان کند. گاهی پیش از آنکه ب