کتاب تقی ارانی در آینه ی تاریخ

«تقی ارانی در آینه‌ی تاریخ» نوشته‌ی خسرو شاکری به زندگی و افکار تقی ارانی رهبر فکری گروه معروف به «پنجاه و سه نفر» می‌پردازد.
نویسنده در این کتاب کوشیده ارانی را از قاب تبلیغات حزبی، که از او چهره‌ای کلیشه‌ای و حزبی ساخته، آزاد کند و جایگاه روشنفکری ارانی را نشان بدهد. خسرو شاکری معتقد است که تاکنون داستان ارانی را هیچ‌گاه از دید تاریخ نگفته‌اند، بل با اهداف خاص از زاویه افسانه‌پردازی روایت کرده‌اند؛ چه آنانی که او را کمونیست معرفی کرده‌اند و چه آنانی که کوشیده‌اند او را از «اتهام» کمونیسم بری دارند. هیچ‌یک از شاگردان ارانی نکوشیده‌اند به بررسی زندگی کوتاه او بپردازند و نوشته‌های او را در متن تاریخی خود ارزیابی کنند و تنها به «ستایش» سودآور او که برای نسل‌های بعدی و جامعه ایرانی هیچ سودی ندارد، بسنده کرده‌اند.
تقی ارانی از اعضای برجسته گروهی بود که از اواخر سال ۱۳۱۵ تا اوایل سال ۱۳۱۶ش به تدریج دستگیر و در زندان قصر زندانی شدند. این گروه که به گروه ۵۳ نفر معروف شدند متهم بودند که از مرام اشتراکی و کمونیستی پیروی می‌کنند و با بیگانگان یعنی شوروی و نظام سیاسی حاکم بر آن کشور ارتباط دارند. این گروه به زندان‌های طویل‌المدت محکوم شدند و راهی زندان قصر شدند. تقی ارانی بین روزهای ۱۰ تا ۱۴ بهمن ماه ۱۳۱۸ به طرز مشکوکی درگذشت. اولیای بهداری زندان گواهی دادند که او در اثر ابتلا به بیماری تیفوس (که مرض بسیار شایع زندان‌ها بود) جان خود را از دست داده است.
این کتاب می‌کوشد تا بر زندگی ارانی، نوری تازه بیفکند. خسرو شاکری در این کتاب از زبان ارانی درباره‌ی نوابغ تاریخ نوشته است: «جوانان ما باید بدانند که یک ژنی، هر قدر هم زبردست باشد، محصول و بچه یک محیط است. شاید بتواند تغییرات چند صد سال آینده را پیش‌بینی کند، ولی اگر جامعه مثلا هزار سال، با تعلیمات یک ژنی زندگی کرد، معلوم می‌شود هزار سال در جا ایستاده و افرادش به درجه تمدن هزار سال قبل تنزل نموده‌اند.» نویسنده بر این باور است که ارانی را باید محصول آن جامعه ایرانی دانست که هنوز با فرهنگ سنتی می‌زیست، اما خواهان تعالی آن با آموزش انتقادی و خردمندانه از جهان نو بود. بدین‌سان، او اهل گسست و تداوم رفیع بود، نه گسیختگی و تداوم فرساینده.
«ایران در آستانه انقلاب»، «راجع به ۵۳ نفر»، «اسناد رابطه‌ی ارانی با کمینترن» و «آذربایجان یک مسئله حیاتی و مماتی ایران» برخی از بخش‌های کتاب «تقی ارانی در آینه تاریخ» هستند.
«تقی ارانی در آینه‌ی تاریخ» گزینه‌ای مناسب برای علاقمندان به تاریخ و سرنوشت یکی از اعضای تاثیرگذار گروه موسوم به 53 نفر در تاریخ ایران است.