کتاب خویشتن کشی

رمان «خویشتن‌کشی» نوشته‌ی برنهارد شلینک که خالق رمان شناخته‌شده‌ی «کتابخوان» هم هست، در ظاهر داستانی جنایی-پلیسی است، اما ساختارش بیشتر شبیه یک پرونده‌ی پیچیده‌ی چندلایه است تا یک معمای ساده‌. محور اصلی داستان یک کارآگاه خصوصی سالخورده به نام گرهارد زلب می‌باشد؛ مردی که دیگر در سنین جوانی نیست، اما هنوز کار را رها نکرده و با تجربه‌ی سال‌ها کار حقوقی و پلیسی، وارد پرونده‌هایی می‌شود که معمولا خیلی سریع از حالت ساده خارج می‌شوند. همین تضاد میان پیری او و پیچیدگی دنیای مدرن، از همان ابتدا حال‌وهوای خاصی به روایت می‌دهد.
ماجرای اصلی با یک درخواست به ظاهر معمولی شروع می‌شود: زلب توسط یک مدیر بانکی وارد پرونده‌ی ناپدید شدن یا مرگ زنی به نام لئونور می‌شود. در نگاه اول همه چیز می‌تواند یک خودکشی یا یک حادثه‌ی شخصی ساده باشد، اما خیلی زود این تصویر اولیه فرو می‌ریزد. زلب که نگاهش به پرونده‌ها سطحی نیست، وارد مسیر تحقیق می‌شود و کم‌کم با شبکه‌ای از روابط مالی، قراردادهای پنهان و گذشته‌های حل‌نشده روبه‌رو می‌شود. اینجا داستان از یک پرونده‌ی شخصی خارج می‌شود و به سمت ساختارهای بزرگ‌تر مثل بانک، قدرت اقتصادی و حتی تاریخ سیاسی آلمان حرکت می‌کند.
در ادامه‌ی داستان چیزی که بیش از خود «جرم» اهمیت پیدا می‌کند، لایه‌های پشت آن است. شلینک به‌جای این‌که فقط دنبال پاسخ مستقیم باشد، مدام شرایطی می‌سازد که در آن هر جواب یک سوال جدید ایجاد می‌کند. پرونده‌ی لئونور به‌تدریج به موضوعاتی مثل فساد مالی، پولشویی و ارتباطات پنهان میان افراد بانفوذ گره می‌خورد.
رمان بیشتر از آن‌که درباره‌ی یک قتل باشد، درباره‌ی مفهوم «خود» و فروپاشی تدریجی هویت است؛ عنوان کتاب هم از همین‌جا می‌آید: «خویشتن‌کشی» فقط اشاره به مرگ یک فرد ندارد، بلکه نوعی از فرسایش درونی را نشان می‌دهد؛ جایی که شخصیت‌ها به‌تدریج از درون خودشان تهی می‌شوند یا با گذشته‌ای روبه‌رو می‌شوند که دیگر قابل فرار نیست. زلب در طول داستان مدام با این سوال درگیر است که آیا می‌توان گذشته را جدا از حال نگه داشت یا نه. به‌خصوص وقتی پای تاریخ آلمان، دوران نازی و تغییرات بعد از اتحاد دو آلمان وسط می‌آید، این سوال جدی‌تر می‌شود. گذشته در این رمان چیزی نیست که تمام شده باشد؛ بیشتر شبیه چیزی است که هنوز در حال کار کردن روی زندگی آدم‌هاست. کتاب «خویشتن‌کشی» در نهایت تصویری از جهانی می‌دهد که در آن عدالت، حقیقت و حافظه همیشه کامل و شفاف نیستند، بلکه در لایه‌های مبهم گذشته و تصمیم‌های انسانی پنهان شده‌اند و برای دیدنشان باید از میان همین ابهام‌ها عبور کرد.