کتاب فلسفه، هندسه و معماری

معماری پیش از آنکه سنگ و آجر و سازه باشد، تجسم مادی تفکری است که در ذهن انسان رخ می‌دهد. دکتر حسن بلخاری قهی در کتاب «فلسفه، هندسه و معماری» دقیقا از همین زاویه وارد جهان هنر ساخته‌شده می‌شود و این پرسش بنیادین را مطرح می‌کند که ایده‌های انتزاعی و مجرد چطور به خطوط، فرم‌ها و فضاهای ملموس شهری تبدیل می‌شوند؟ این اثر پژوهشی هندسه را نه یک ابزار مهندسی خشک برای محاسبات ساختمانی، بلکه زبانی نمادین و واسطه‌ای میان عالم معنا و جهان ماده معرفی می‌کند. نویسنده با ردیابی ریشه‌های تاریخی و حکمی، نشان می‌دهد که چطور فیلسوفان بزرگی چون افلاطون و فیثاغورس در یونان باستان، یا فارابی و اخوان‌الصفا در سنت اسلامی، ساختارهای ریاضی و شکل‌های هندسی را نمادی از نظم کیهانی و مراتب آفرینش می‌دیدند.
در ادامه مسیر بحث از کلیات نظری فاصله می‌گیرد و بر چگونگی تبدیل این جهان‌بینی به الگوی زیست شهری و کالبد بناها تمرکز می‌کند. خطوط، تقارن‌ها، دایره‌ها و مربع‌هایی که در طراحی بناهای تاریخی، مساجد یا خانه‌های سنتی می‌بینیم، ناشی از تصادف یا رغبت محض معمار نیستند؛ بلکه هرکدام زبانی هستند برای تجلی مفاهیمی مانند وحدت در کثرت و بازتابی از جهان فرامادی.
بلخاری قهی ارتباط میان نظر و عمل در سنت فکری شرق را بازخوانی می‌کند تا روشن سازد چگونه معمار و بنّای سنتی با تکیه بر آداب معنوی و درک تناسبات عددی، مفهوم جمال و حقیقت را در فضا می‌آفریده است. این رویکرد تحلیلی نگاه ابزاری غرب به هندسه را در برابر نگاه حکمی و اشراقی شرق قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که فضای زیست انسان چقدر با ساختار فکری‌اش گره خورده است.
ساختار کتاب میان‌رشته‌ای «فلسفه، هندسه و معماری» از بررسی اسطوره‌ها و مبانی فلسفی آغاز می‌شود، از حکمت هندسه در بناهای منفرد عبور می‌کند و در انتها به ساختار کلی شهر و نظام زیبایی‌شناختی آن می‌رسد. نویسنده در انتها به این نکته می‌پردازد که سازمان‌یافتگی فضایی یک شهر، کارکردی فراتر از مدیریت تراکم و رفت‌وآمد دارد و در واقع آئینه‌ی تمام‌نمای نحوه زیست و نگاه انسان‌ها به جهان و امر قدسی است.