کتاب دمی در گنجینه های راز
نویسنده:
میر جلال الدین کزازی
معرفی کتاب دمی در گنجینه های راز
«دمی در گنجینه‌های راز» نوشتهٔ میرجلال‌الدین کزازی گزارشی از بیست غزل حافظ است که بر دو محور «زیباشناسی» و «باورشناسی» پیش می‌رود. این کتاب را باید در امتداد پروژه‌ای چندین‌ساله در حافظ‌پژوهی کزازی خواند؛ پروژه‌ای که در آثاری چون «دیر مغان»، «پند و پیوند»، «چراغی در باد» و دفترهای بعدی نیز هر بار گروهی از غزل‌های حافظ را با همین دستگاه تحلیلی بررسی کرده است. در این روش، شرح شعر صرفا به برگرداندن بیت به نثر یا توضیح واژه‌های دشوار محدود نمی‌شود؛ پرسش این است که یک غزل هم چگونه ساخته شده و هم چه جهان فکری و فرهنگی‌ای در پشت واژه‌ها و تصاویر آن حضور دارد. وجه «زیباشناختی» کار به ساختمان شعر مربوط می‌شود: موسیقی واژگان، آرایه‌های لفظی و معنوی، تناسب تصاویر، چندمعنایی، ایهام، پیوندهای میان واژه‌ها و شیوه‌ای که حافظ عناصر مختلف بیت را در شبکه‌ای فشرده کنار هم قرار می‌دهد. کزازی در خواندن شعر کلاسیک معمولا به واژه به‌عنوان واحدی مستقل نگاه نمی‌کند؛ جایگاه تاریخی واژه، ریشهٔ آن، ظرفیت‌های معنایی و ارتباطش با دیگر اجزای بیت اهمیت پیدا می‌کند. همین حساسیت سبب می‌شود شرح او در لحظاتی که یک تعبیر کوتاه حافظ چند لایهٔ زبانی را هم‌زمان فعال می‌کند، بیشترین توان خود را نشان دهد. اما «باورشناسی» دامنهٔ دیگری را می‌گشاید. در این بخش، تصاویر و اصطلاحاتی مانند می، پیر مغان، خرابات، زاهد، رند، تقدیر، عشق، گناه یا رستگاری فقط عناصر بلاغی نیستند؛ هرکدام در تاریخی از اندیشه، دین، عرفان و فرهنگ ایرانی جای گرفته‌اند. کزازی می‌کوشد نشان دهد معنای بیت هنگامی روشن‌تر می‌شود که خواننده این شبکهٔ باورها و تداعی‌ها را نیز بشناسد. بنابراین کتاب میان صورت و معنا جدایی قطعی نمی‌گذارد: شگرد زیبایی‌شناختی در بسیاری موارد همان وسیله‌ای است که اندیشهٔ حافظ به کمک آن چندپهلو، متناقض یا گریزنده باقی می‌ماند. این شیوه یک مزیت مهم دارد. خواننده به‌جای دریافت «معنای نهایی» هر غزل، با فرایند خواندن شعر روبه‌رو می‌شود؛ اینکه چرا یک واژه می‌تواند بیش از یک معنا حمل کند و چگونه رابطهٔ بیت‌ها یا تصاویر می‌تواند برداشت نخست را اصلاح کند. از همین رو «دمی در گنجینه‌های راز» بیشتر از یک شرح آموزشی ساده، تمرینی در دقیق‌خوانی است. همین روش البته محدودیت‌هایی نیز دارد. دربارهٔ دفترهای پیشین این مجموعه، منتقدان ضمن تأیید توجه کزازی به هنرهای لفظی و معنوی حافظ، به برخی اختلاف‌ها در تفسیر ابیات و بعضی لغزش‌های احتمالی در گزارش نیز اشاره کرده‌اند. این نکته در حافظ‌پژوهی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بسیاری از ابیات حافظ عمدا ظرفیت چند خوانش دارند و اتکا به ریشه‌شناسی یا نظام باورهای تاریخی همیشه برای ترجیح قطعی یک معنا بر معنای دیگر کافی نیست. ارزش «دمی در گنجینه‌های راز» درست در همین برخورد نزدیک با متن شکل می‌گیرد. حافظ در این کتاب شاعری نیست که بتوان او را با چند کلید ثابت عرفان، رندی یا عشق یک‌باره گشود. هر غزل گنجینه‌ای جداگانه است و هر بار باید دوباره از واژه، آهنگ، تصویر و باور آغاز کرد؛ زیرا راز شعر حافظ شاید بیش از آنکه چیزی پنهان پشت ابیات باشد، در همان شیوه‌ای نهفته باشد که زبان اجازه نمی‌دهد معنا برای همیشه در یک صورت ثابت بماند.
درباره میر جلال الدین کزازی
میرجلال الدین کزّازی(زادهٔ ۲۸ دی ۱۳۲۷ در کرمانشاه) استاد دانشگاه، نویسنده، مترجم، شاهنامه پژوه و پژوهشگر برجستهٔ ایرانی در زبان و ادب فارسی است. او از چهره های ماندگار فرهنگ و ادب ایران در پنجمین همایش چهره های ماندگار به سال ۱۳۸۴ است. وی نام بردار به بهره گیری از واژه های پارسی سره در نوشته ها و گفتار خود است. کزّازی، عضو هیئت امنای بنیاد فردوسی است.میرجلال الدین کزّازی در خانواده ای اهل روستای کزاز در استان مرکزی به دنیا آمد که برای ساخت حوزه علمیه به کرمانشاه مهاجرت کرده بودند. جلال الدین کزازی از همان دوران کودکی به فرهنگ و ادبیات ایران علاقهٔ زیادی نشان می داد.دورهٔ دبستان را در مدرسه آلیانس کرمانشاه گذرانید و از سالیان دانش آموزی با زبان و ادب فرانسوی آشنایی یافت. سپس دورهٔ دبیرستان را در مدرسه رازی به فرجام آورد و آنگاه برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ زبان و ادب پارسی به تهران آمد.کزّازی در دانشکده ادبیات فارسی و علوم انسانی دانشگاه تهران دوره های گوناگون آموزشی را سپری کرد. وی در سال ۱۳۵۱ خورشیدی مدرک کارشناسی در رشتهٔ زبان و ادب پارسی از دانشگاه تهران را به دست آورد و به سال ۱۳۷۱، پایان نامهٔ دکترای خود را با نام نمادشناسی در شاهنامه نوشت.وی هم اینک عضو هیئت علمی در دانشکدهٔ ادبیّات فارسی و زبان های خارجی وابسته به دانشگاه علامه طباطبایی است. او افزون بر زبان فرانسوی که از سالیان خردی با آن آشنایی یافته است، با زبان های اسپانیایی و آلمانی و انگلیسی نیز آشناست و تاکنون ده ها کتاب و نزدیک به سیصد مقاله نوشته است و در همایش ها و بزم های علمی و فرهنگی بسیاری در ایران و کشورهای دیگر سخنرانی کرده است.وی از سال ۷۶ تا ۷۹ خورشیدی به آموزگاری ایران شناسی و زبان پارسی در اسپانیا سرگرم بوده است.او از سال های نوجوانی، نوشتن و سرودن را آغاز کرد و در همان سال ها با هفته نامه های کرمانشاه همکاری داشته و آثار خود را در آن ها به چاپ می رسانید. هم اکنون نیز گهگاه شعر می سراید و نام هنری اش در شاعری زروان است. گفتنی است، وی در سخن گفتن، هرگز واژه های عربی را به کار نمی گیرد.
دسته بندی های کتاب دمی در گنجینه های راز
کتاب های مرتبط با دمی در گنجینه های راز
اولین نفری باشید که نظر خود را درباره "کتاب دمی در گنجینه های راز" ثبت می‌کند