کتاب اصفهان در دوره سلجوقیان بزرگ

اصفهان یکی از شهرهای قدیمی و معتبر ایران است که در طول دوران، فراز و فرودهای بسیاری داشته است. این شهر در زمان دیالمه به دلیل اندیشمندانی همچون «صاحب بن عباد» و «ابن سینا» یکی از مهمترین شهرهای آن دوران از لحاظ فرهنگی و آموزشی محسوب می گشت. با تصرف آن توسط «طغرل» سلجوقی و انتخاب آن به عنوان پایتخت در زمان «ملکشاه»، تبدیل به یکی از کانون‌های مهم فعالیت‌های سیاسی، تجاری و فرهنگی و محل استقرار دستگاه دیوانی سلاجقه گردید. از سوی دیگر اصفهان به دلیل موقعیت ارزشمند خود از لحاظ تجاری و داشتن زاینده‌رود، سزاوار رشد چشمگیری بود. در این دوران رخدادهای سیاسی و تبعات آن، وضعیت اجتماعی اصفهان را تحت تاثیر قرار می‌داد و البته گاهی نیز وضعیت اجتماعی بر رخدادهای سیاسی حاکم بر این شهر، تاثیر می‌گذاشت. 

سلطنت سلجوقیان بزرگ که از سال 429ه.ق تا سال511ه.ق ادامه داشت، دو دورۀ متمایز را پشت سر گذاشت؛ یکی دوره اقتدار که روزگار سه پادشاه طغرل، آلب‌ارسلان و ملکشاه را دربر می‌گرفت و دورۀ ضعف و انحطاط که پس از مرگ ملکشاه آغاز گردید. بدون شک در این دوران تقریبا هشتاد سالۀ حکومت سلاجقۀ بزرگ، اصفهان دوران پرنشیب و فرازی را از لحاظ اجتماعی و اقتصادی پشت سر گذاشته است. در این دوران گروه‌های مختلف مذهبی، سیاسی و اقتصادی در اصفهان زندگی می‌کردند؛ برخی فرقه‌ها همچون اسماعیلیان، حنفیان و شافعیان با هم درگیری و زد و خوردهایی داشتند؛ از لحاظ سیاسی نیز جانشینان «ملکشاه» هر کدام در پی کسب قدرت، با هم درگیری و منازعه داشتند.