کتاب دانشمند و جاسوس

کتاب «دانشمند و جاسوس: داستانی واقعی از چین، اف‌بی‌آی و جاسوسی صنعتی» نوشته مارا هویستندال، روایت واقعی پرونده رابرت مو، دانشمند چینی‌تبار ساکن آمریکا، و تحقیقات اف‌بی‌آی درباره سرقت بذرهای ذرت تراریخته متعلق به شرکت‌های آمریکایی است. هویستندال در کنار دنبال کردن این پرونده، به سابقه نظارت دولت آمریکا بر دانشمندان چینی و رابطه میان جاسوسی صنعتی، مالکیت فکری و رقابت فزاینده میان چین و آمریکا می‌پردازد. ماجرا در سپتامبر ۲۰۱۱ آغاز شد؛ زمانی که مأموران کلانتری در ایالت آیووا با سه مرد چینی‌تبار در نزدیکی مزرعه‌ای روبه‌رو شدند که در آن بذر ذرت تحت قرارداد با شرکت مونسانتو کشت می‌شد. این برخورد اولیه به تحقیقات دو ساله اف‌بی‌آی تبدیل شد. در جریان تحقیقات، مأموران خودروهای افراد مورد نظر را تحت نظر گرفتند، از شنود و نظارت هوایی استفاده کردند و پرونده را به سطحی رساندند که موضوع حفاظت از اسرار چندین شرکت تجاری در مرکز آن قرار گرفت. رابرت مو، که با نام مو های‌لانگ نیز شناخته می‌شود، در مرکز روایت قرار دارد. او پس از آنکه مسیر فعالیت دانشگاهی‌اش به نتیجه مطلوب نرسید، با شرکت کشاورزی چینی DBN همکاری کرد. بخشی از پرونده به تلاش برای به‌دست‌آوردن بذرهای ذرت تراریخته اختصاص دارد؛ بذرهایی که برای شرکت‌های آمریکایی ارزش تجاری و مالکیت فکری داشتند. تحقیقات اف‌بی‌آی به‌تدریج دامنه بیشتری پیدا کرد و مو را در کانون یک پرونده فدرال قرار داد. نویسنده از ماجرای مو استفاده می‌کند تا به مسئله بزرگ‌تری بپردازد: دولت آمریکا در برخورد با تلاش‌های مرتبط با سرقت اسرار تجاری چگونه عمل کرده است و این برخورد چه ارتباطی با سابقه نظارت بر دانشمندان چینی در آمریکا دارد؟ او با استفاده از پرونده‌های منتشرنشده اف‌بی‌آی و گزارش‌های خود در آمریکا و چین، سابقه طولانی‌تر این نظارت‌ها را نیز بررسی می‌کند و درباره نقش پیش‌داوری‌های نژادی در بخشی از این تاریخ پرسش‌هایی مطرح می‌کند. هویستندال در روایت خود هم‌زمان دو مسیر را دنبال می‌کند: مسیر تحقیقات اف‌بی‌آی و مسیر زندگی رابرت مو. بنابراین کتاب پرونده را از چند زاویه بررسی کند؛ از سازوکار تحقیقات و مسئله اسرار تجاری گرفته تا جایگاه دانشمندان چینی در آمریکا و فضای بی‌اعتمادی شکل‌گرفته در روابط دو کشور.