کتاب فریدریش دورنمات

جهان داستانی و نمایشی فریدریش دورنمات بر شالوده‌ی تصادف‌های ناخواسته، منطق‌های فروپاشیده و کمدی سیاهی بنا شده که بی‌رحمانه نقاب از چهره‌ی باورهای تثبیت‌شده برمی‌کشد. کتاب «فریدریش دورنمات» نوشته‌ی جورج ای. ولوارث اثری در حوزه نقد ادبی و تئاتر‌شناسی است که به کالبدشکافی اندیشه‌ها، سبک نگارش و آثار این نویسنده، نمایشنامه‌نویس و نقاش نامدار سوئیسی می‌پردازد. ولوارث به‌عنوان متخصص برجسته‌ی تئاتر مدرن کوشیده تا مرزهای فکری دورنمات را در مواجهه با بحران‌های اخلاقی و زیست‌شناختی جهان پس از جنگ جهانی دوم رسم کند و شیوه‌ی کار او را در خلق آثاری که هم‌زمان تکان‌دهنده و خنده‌آور هستند، تبیین نماید.
تمرکز اصلی این پژوهش بر هم‌پوشانی دغدغه‌های فلسفی دورنمات با فرم‌های گوناگون ادبی او از صحنه‌ی نمایش تا رمان‌های پلیسی است. ولوارث ابتدا به تحلیل نمایشنامه‌های مشهوری نظیر «ملاقات بانوی سالخورده» و «فیزیکدان‌ها» می‌پردازد و سپس ماهیت رمان‌های جنایی او، به‌ویژه اثر ساختارشناسانه‌ای چون «قول» را که با عنوان «فاتحه رمان پلیسی» شناخته می‌شود، مورد کاوش قرار می‌دهد. در ساختار این رمان‌ها خلاف الگوی کلاسیک که در آن کارآگاه همواره به کشف حقیقت و برقراری عدالت دست می‌یابد، معماها در تلاطم تصادف و شر غیرقابل‌پیش‌بینی حل‌نشده باقی می‌مانند. نویسنده‌ی کتاب به روشنی تشریح می‌کند که چطور دورنمات مفهوم سنتی «تراژدی» را برای انسان معاصر ناتوان می‌دانست و در عوض «گروتسک» و «کمدی تلخ» را تنها راهکار برهنه ساختن ساختارهای قدرت، فساد و مسئولیت فردی می‌افتم.
وجه تمایز دیگر این کتاب تبیین تفاوت‌های بنیادی میان دیدگاه‌های دورنمات و دیگر جریان‌های ادبی هم‌عصرش، از جمله تئاتر حماسی برتولت برشت یا ابزوردیسم فرانسوی است. ولوارث نشان می‌دهد که دورنمات با وجود اثرپذیری از فاصله‌گذاری برشتی، هیچ‌گاه به ایدئولوژی‌های جازم یا اصلاح مطلق جامعه از طریق تئاتر تن نداد و همواره موضعی شکاکانه، مستقل و واقع‌بینانه نسبت به سرنوشت بشریت حفظ کرد. بررسی ریشه‌های نگاه این نویسنده سوئیسی به مسئله‌ی عدالت، ابهام در مفهوم قانون، و تباهی اخلاقی تحت فشار سرمایه یا قدرت سیاسی، به این متن غنای تحلیلی ویژه‌ای بخشیده است و ابزارهای لازم را برای کشف رمز و راز تکنیک‌های داستانی او در اختیار خواننده قرار می‌دهد.
کتاب «فریدریش دورنمات» یک راهنمای مدون، بی‌طرفانه و عمیق برای تمامی دانشجویان ادبیات نمایشی، پژوهشگران تئاتر، منتقدان و علاقه‌مندان به رمان‌های معاصر و فلسفه ادبیات است که نه با هدف خلاصه‌سازی ساده، بلکه به قصد رمزگشایی از جهان‌بینی نویسنده‌ای قلم‌زده شده‌اند که با طنز زهرآگین خود، باورهای خردگرایانه‌ی انسان مدرن را به چالش می‌کشد.