کتاب مگره و قضیه ناحور

بعضی پرونده‌های جنایی با کشف یک جسد آغاز می‌شوند و بعضی دیگر با اتفاقی که در نگاه نخست ارتباطی با قتل ندارد. کتاب «مگره و قضیه ناحور» نوشته‌ی ژرژ سیمنون از همین دسته است؛ رمانی پلیسی از مجموعه‌ی مشهور کمیسر مگره که با یک تماس تلفنی در نیمه‌شب و حضور زنی گلوله‌خورده در مطب پزشکی در پاریس آغاز می‌شود. زن و همراه ناشناسش پیش از آنکه هویتشان روشن شود، ناپدید می‌شوند و تنها چند ساعت بعد، جسد فلیکس ناحور، مردی ثروتمند و لبنانی‌تبار که زندگی‌اش با محافل اشرافی و دنیای قمار گره خورده در خانه‌اش پیدا می‌شود.
پیوند میان دو حادثه، مگره را وارد تحقیقاتی می‌کند که برخلاف ظاهر ساده‌ی آن به شبکه‌ای از روابط شخصی، احساسات سرکوب‌شده و رازهایی ختم می‌شود که هر یک بخشی از حقیقت را در خود پنهان کرده‌اند. فضای داستان، پاریس زمستانی دهه‌ی شصت میلادی است؛ شهری که خیابان‌های سرد، خانه‌های مجلل و سکوت شخصیت‌ها، نقش مهمی در شکل‌گیری حال‌وهوای رمان دارند. مانند بسیاری از آثار سیمنون نقطه‌ی ثقل داستان نه خود جنایت، بلکه انسان‌هایی هستند که پیرامون آن زندگی می‌کنند.
تحقیقات مگره در این رمان با ریتمی آرام و پیوسته پیش می‌رود و او برخلاف بسیاری از کارآگاهان داستان‌های پلیسی، کمتر به دنبال نمایش هوش خارق‌العاده یا کشف ناگهانی سرنخ‌هاست و بیشتر وقت خود را صرف مشاهده، گفت‌وگو و شناخت آدم‌ها می‌کند. خانه‌ی ناحور، همسر جوان او، معشوق احتمالی‌اش، منشی، خدمتکاران و دیگر افرادی که به این خانواده نزدیک هستند، هر کدام بخشی از ماجرا را روایت می‌کنند، اما هیچ روایت کاملی وجود ندارد. مگره با کنار هم قرار دادن رفتارها، سکوت‌ها، تناقض‌ها و واکنش‌های شخصیت‌ها، به تدریج تصویری روشن‌تر از آنچه رخ داده به دست می‌آورد.
شیوه‌ی روایت نیز بر همین اساس شکل گرفته است؛ خواننده هم‌زمان با بازرس وارد فضای پرونده می‌شود و به جای آنکه تنها در انتظار افشای هویت قاتل باشد، بیش از پیش درگیر شناخت روابط میان شخصیت‌ها و انگیزه‌های پنهان آن‌ها می‌شود. تعلیق داستان نه از سرعت اتفاق‌ها، بلکه از ابهام موجود در رفتار انسان‌ها و فاصله‌ی میان ظاهر و حقیقت سرچشمه می‌گیرد.
سیمنون در این رمان نیز همان رویکرد شناخته‌شده‌ی خود را دنبال می‌کند؛ رویکردی که در آن داستان جنایی به ابزاری برای بررسی روان انسان تبدیل می‌شود. حسادت، عشق، وابستگی، میل به حفظ موقعیت اجتماعی، ترس از رسوایی و دروغ‌هایی که برای پنهان کردن گذشته یا حفظ ظاهر گفته می‌شوند، از جمله موضوعاتی هستند که در جریان داستان نقش مهمی پیدا می‌کنند. شخصیت‌های رمان نه کاملا بی‌گناه‌اند و نه کاملا شرور؛ هر یک گذشته، ضعف‌ها و انگیزه‌های خود را دارند و همین ویژگی باعث می‌شود پرونده تنها با جمع‌آوری شواهد فیزیکی حل نشود. فضای سرد و آرام پاریس، گفت‌وگوهای طولانی، حضور همیشگی مگره با صبر و دقت همیشگی‌اش و تمرکز بر جزئیات رفتار افراد، به داستان حال‌وهوایی می‌دهد که آن را از بسیاری از رمان‌های پلیسی مبتنی بر تعقیب‌وگریز و هیجان‌های لحظه‌ای متمایز می‌کند.
کتاب «مگره و قضیه ناحور» یکی از رمان‌های دوره‌ی پایانی مجموعه‌ی مگره است و ویژگی‌های شاخص آثار ژرژ سیمنون را به‌خوبی در خود جای داده است؛ داستانی که مرز میان معمای جنایی و مطالعه‌ی شخصیت را کم‌رنگ می‌کند.