کتاب کیف پول زنانه

وقتی مسئله‌ی طرد و خشونت خاموش اقتصادی مطرح می‌شود، اسکناس‌ها و حساب‌های بانکی مفاهیمی بی‌طرف نیستند، بلکه بازتابی کاملا واضح از مناسبات قدرت به شمار می‌روند. کتاب «کیف پول زنانه: روایت زنانه از تقاطع جنسیت و اقتصاد» به قلم نفیسه آزاد، جامعه‌شناس ایرانی، اثری است که به نشر رسیده تا پشت‌پرده‌ی مبادلات مالی زنان در ایران را واکاوی کند. این پژوهشگر با اتکا به تحقیقات چندساله، گزارش‌های مستند و گفتگوهای عمیق، تصویری واقعی از نحوه پیوند زیست اقتصادی با نقش‌های جنسیتی ترسیم می‌نماید. مسئله‌ی اصلی بر سر این حقیقت است که اسکناس در دست زن، پیش از آنکه قدرت خرید ایجاد کند، عرصه نبردی مداوم برای کسب فاعلیت، حق تصمیم‌گیری و احساس امنیت به حساب می‌آید.
توالی داستان‌های واقعی در صفحات این پژوهش، مخاطب را با شیوه‌های گوناگون مواجهه زنان با نابرابری‌های مالی روبرو می‌سازد. نویسنده با ورود به خلوت‌ترین مناسبات خانواده‌ها، سه دسته از زنان را تصویر می‌کند؛ کسانی که در عین ثروت خانوادگی اختیاری بر دارایی‌ها ندارند، گروهی که بالاترین سطوح فقر و بی‌حقوقی را تجربه می‌نمایند و دسته‌ای که برای حفظ خودمختاری به راهبردهای پنهانی متوسل می‌شوند. در این بین رفتارهایی مثل نگهداری صندوق‌های خانگی جمعی، کسب درآمدهای خرد دور از چشم اطرافیان یا پس‌اندازهای اضطراری، نه به‌عنوان رفتارهای انفعالی، بلکه در قالب نوعی مقاومت صامت و حیاتی تحلیل می‌شوند. تمام این نقل‌قول‌ها و گزارش‌های میدانی طوری کنار هم چیده شده‌اند که نشان دهند چگونه کلیشه‌های سنتی و قوانین مربوط به مالکیت و ارث، امکان دستیابی به استقلال واقعی را محدود می‌سازند.
پیوستگی میان مفاهیم نظری و شواهد ملموس شهری، فضایی مستند و کاملا قابل‌درک به متن بخشیده است. نویسنده پدیده‌ی «خشونت اقتصادی» را ارزیابی می‌کند؛ واژه‌ای که نه فقط کنترل مستقیم درآمد توسط مردان، بلکه بی‌ارزش شمردن کار خانگی و مراقبتی را نیز در بر می‌گیرد. روایت اثر ثابت می‌کند که تفاوت فاحشی میان صرف داشتن درآمد با برخوردار بودن از استقلال مالی وجود دارد؛ چه بسا زنانی که شاغل هستند اما تمام دستمزد خود را طبق انتظارات خانوادگی خرج می‌کنند و باز هم در اتخاذ تصمیمات کلان سهمی ندارند. ترکیب تحلیل‌های روان جامعه‌شناختی با تجربیات ملموس، شرایطی فراهم می‌آورد تا خواننده لایه‌های پنهان رفتارهای مصرفی و تلاش‌های صبورانه برای بقا در بازار کار نابرابر را کاملا درک کند.
نفیسه آزاد در «کیف پول زنانه: روایت زنانه از تقاطع جنسیت و اقتصاد» متنی خلق کرده است که ارزش اقتصادی زیست روزمره زنان را شفاف می‌کند و مفاهیم قدرت و دارایی را به چالش می‌کشد. کسی که به دنبال فهم دقیق‌تر چرایی شکل‌گیری استراتژی‌های مالی زنان در جامعه‌ی امروز است، با خواندن این اثر به تحلیلی عمیق و همه‌جانبه دست خواهد یافت.