کتاب مسئله اعتماد

آیا اعتماد هنوز می‌تواند همان چسبی باشد که جامعه را کنار هم نگه می‌دارد؟ بسیاری از منتقدان معاصر از رابرت پاتنام تا فرانسیس فوکویاما، اعتماد را شرط انسجام اجتماعی می‌دانند و آدام بی. سلیگمن در کتاب «مسئله‌ی اعتماد» دقیقا از همین‌جا پرسش خود را آغاز می‌کند. او استاد گروه دین در دانشگاه بوستون است و این اثر را در ۱۹۹۷ انتشارات دانشگاه پرینستون منتشر کرد. کتاب دنباله‌ی کار پیشین او به شمار می‌رود و مسئله‌ی اعتماد را از همان منظر جامعه‌ی مدنی دنبال می‌کند: اعتماد در شکل‌گیری جامعه‌ی مدنی مدرن جایگاهی مرکزی داشته و فیلسوفان اجتماعی و سیاسی اوایل دوره‌ی مدرن بسیار درباره‌ی آن نوشته‌اند. در سال‌های اخیر نیز با دگرگونی‌هایی که به پست‌مدرنیته نسبت داده می‌شود، دوباره به دغدغه‌ی سیاست‌شناسان، جامعه‌شناسان، اقتصاددانان و تحلیل‌گران سیاست‌گذاری عمومی بدل شده است.
استدلال اصلی سلیگمن این است که ادب و اعتماد در زندگی امروز بیش از پیش جایش را به قیدوبندهای «بیرونی» و سیستمی می‌دهد؛ قیدوبندهایی که با شکل‌گیری اعتماد سازگار نیستند. نمونه‌هایش را از ظریف‌ترین جزئیات آداب روزمره تا مسائل بنیادین سیاسی و اقتصادی می‌گیرد. در بحث او، اعتماد با اطمینان فرق دارد: اطمینان بر پیش‌بینی‌پذیری و امنیت نتایج شناخته‌شده تکیه می‌کند، اما اعتماد پریدن به سوی ناشناخته است و پذیرش ریسک و عدم قطعیت را می‌طلبد. نکته‌ای که نویسنده را نگران می‌کند این است که اعتماد دارد قدرت وحدت‌بخش خود را از دست می‌دهد، چون فرد که مدت‌ها آخرین مرجع حقوق و ارزش‌ها شمرده می‌شد، به مجموعه‌ای از هویت‌های گروهی و ماتریسی انتزاعی از قواعد فروکاسته می‌شود. به باور او ما در مسیر پست‌مدرن شدن به وضعیتی پیشامدرن نزدیک می‌شویم؛ وضعیتی که پایه‌ی زندگی گروهی در آن تحریم‌ها و فشارهای گروهی است، نه اعتماد.
کتاب «مسئله‌ی اعتماد» در دو بخش سامان یافته است. بخش نخست به رابطه‌ی اعتماد با تفکیک نقش‌ها و مدرنیته، به کنشگری، ادب و پارادوکس همبستگی و به اعتماد و مبادله‌ی تعمیم‌یافته می‌پردازد. بخش دوم سراغ بازنمایی اعتماد و حوزه‌ی خصوصی می‌رود: رابطه‌ی عرصه‌ی عمومی و خصوصی در اندیشه‌ی سیاسی، پیدایش وجدان فردی، و دوراهی‌های مدرنیته در برخورد با حوزه‌های گوناگون ارزش. به همین دلیل «مسئله‌ی اعتماد» بیش از آن‌که راهنمایی برای بهتر شدن روابط شخصی باشد، پژوهشی نظری در جامعه‌شناسی و فلسفه‌ی اجتماعی است و برای کسانی مناسب است که با نظریه‌ی جامعه‌ی مدنی، فردگرایی و سیاست مدرن سروکار دارند.