کتاب تقیید العلم

خطیب بغدادی (Al-Khatib al-Baghdadi) یکی از بزرگ‌ترین محدثان، مورخان و فقهای اهل سنت در قرن پنجم هجری است که به دلیل وسعت دانش و آثار پرشمارش، به «خاتمة الحفاظ» (آخرین حلقه از حافظان بزرگ حدیث) شهرت یافته است.

( نام کامل: ابوبکر احمد بن علی بن ثابت بن احمد بن مهدی، معروف به خطیب بغدادی (به دلیل آنکه پدرش خطیب و امام جماعت روستای درزیجان بود))

در جمادی‌الآخر سال ۳۹۲ هجری قمری (۱۰۰۲ میلادی) در روستای هَنیقیا یا غُزیه (نزدیک بغداد یا بین کوفه و مکه) به دنیا آمد و در ۷ ذی‌الحجه سال ۴۶۳ هجری (۱۰۷۱ میلادی) در بغداد درگذشت.ابتدا بر مذهب حنبلی بود، اما بعدها به مذهب شافعی گرایش یافت. این تغییر مذهب باعث دشمنی شدید حنبلیان بغداد با او شد.

خطیب بغدادی از سن ۱۱ سالگی به فراگیری حدیث پرداخت و برای جمع‌آوری روایات، سفرهای گسترده‌ای به بصره، کوفه، نیشابور، اصفهان، ری، دمشق و حجاز انجام داد.

 به قدری در علم حدیث و تشخیص صحیح از سقیم شهرت یافت که واعظان و خطیبان بغداد موظف بودند احادیثی را که می‌خواستند در منابر بخوانند، نخست به او عرضه کنند تا صحت آن را تأیید کند.

· تدریس در جامع المنصور: آرزوی دیرینه او تدریس و املای حدیث در جامع المنصور بغداد بود که با وساطت وزیر وقت (ابن مسلمه) و اجازه خلیفه عباسی، القائم بأمر الله، محقق شد. او خطیبی بلیغ، خوش‌خط و بسیار متواضع بود. با وجود شهرت علمی، هرگز به دنبال مناصب رسمی نرفت و حتی در اواخر عمر، دارایی خود را که حدود دویست دینار بود، بین طلاب حدیث تقسیم کرد.خطیب بغدادی آثار بسیار متعددی در علوم حدیث، تاریخ و فقه نگاشته است. مشهورترین اثر او «تاریخ بغداد» است که شرح حال بیش از ۷۸۰۰ نفر از علما و شخصیت‌های بغداد را در بر می‌گیرد. از دیگر آثار مهم او می‌توان به «الکفایة فی علم الروایة» در مصطلح الحدیث، «تقیید العلم» در باب کتابت حدیث و «اقتضاء العلم العمل» اشاره کرد.با وجود جایگاه والای او در حدیث، برخی از حنبلیان بغداد به دلیل گرایش‌های کلامی اشعری‌اش با او دشمنی داشتند. این خصومت‌ها گاه به درگیری‌های فیزیکی در مسجد منصور نیز کشید و در نهایت او مجبور شد در جریان فتنه «البساسیری» (سال ۴۵۱ هجری) به طور مخفیانه از بغداد به سمت شام (دمشق) هجرت کند و سال‌ها در آنجا بماند.