کتاب گزیده تذکره الاولیاء

«گزیده‌ی تذکره‌ی‌الاولیاء» گردآوری محمد‌ تفنگدار گزیده‌ی کوچکی از صدها حکایت و روایت تذکره‌ی‌الاولیاء است. گردآورنده برخی از حکایات کتاب تذکره‌ی‎الاولیاء اثر عطار نیشابوری را همراه با توضیحاتی مختصر درباره‌ی آن‌ها آورده است تا مخاطب هم با حال‌وهوای داستان‌های عطار آشنا شود و هم درک مفاهیم این داستان‌ها برایش آسان شود.
لغت عربی تذکره از ریشه‌ی ذکر به معنی «یاد کردن» می‌آید و در اصطلاح مورخان به معنی مکتوبی است که شرح احوال شعرا، ادبا، عرفا یا گروهی دیگر از شخصیت‌های برجسته در آن ثبت شده باشد. کتاب تذکره‌ی‌الاولیاء عطار شرح‌حال بزرگان علم و دین و عرفان تا زمانه‌ی زندگی اوست. عطار در این کتاب سرگذشت و سخنان و کارهای شگفت‌انگیز عرفای بزرگ را آورده است. تذکره‌ی‌الاولیاء مشتمل بر هفتاد و دو بخش است که هر کدام ویژه شرح حال و سخنان یک عارف است. امام جعفر صادق (ع) نخستین بزرگی که عطار در این کتاب از او یاد می‌کند و حسین پارسی معروف به حلاج که در سال 309 ه ق در بغداد به دار آویخته شد، آخرین عارفی است که عطار ذکر او را گفته است. بنا بر نظر اکثر تصحیح کنندگان تذکره‌یالاولیاء دارای هفتاد و دو باب است و ۲۵ باب دیگر در قرن دهم بدان افزوده شده‌است. دست‌نویس‌های معتبر تذکره‌یالاولیاء تا قرن دهم هجری، شامل همین ۷۲ باب است، اما پس از قرن دهم فصل‌های دیگری با عنوان «ذکر متأخران از مشایخ کبار» بر این کتاب افزوده شده که حالات و سخنان ۲۵ تن از عارفان قرن‌های چهارم و پنجم را دربردارد. شرح حال هر عارف با عبارتی آهنگین و سجع‌دار آغاز می‌شود و پس از آن عطار آن‌چه را درباره‌ی او خوانده است باز می‌نویسد و سپس سخنان آن بزرگ را می‌آورد. این کتاب تنها اثر منثور عطار نیشابوری است. نثر عطار پخته‌تر و روان‌تر از نثرهای عرفانی فارسی در قرن‌های پیش است. سبک نثر عطار را می‌توان همان شیوه نثر در دوره‌ی سامانیان برشمرد. عطار در دیباچه‌ی کتاب نحوه‌ی گزینش و تألیف مطالب را به‌روشنی بیان کرده‌است؛ بر طبق این مقدمه، نقل‌ها و روایت‌های تذکره‌یالاولیاء التقاطی از مطالب کتاب‌های دیگر است؛ از آثار صوفیانه‌ی مهم و مشهور مربوط به اواخر قرن چهارم تا پایان قرن ششم. علاوه بر این، او نام‌ هفتاد و دو تن از صوفیانی را که سرگذشت‌شان را نوشته در مقدمه آورده‌ است.
«گزیده‌ی تذکره‌ی‌الاولیاء» چکیده‌ای خواندنی از سرگذشت‌های عرفا در تذکره‌یالاولیاء است. این کتاب با این‌که بسیاری از نقل‌ها را شامل نمی‌شود اما ذکرهای جالب را شرح داده و نکته به نکته بررسی کرده که برای کسانی که تازه به سراغ متون عرفانی رفته‌اند، بسیار راهگشاست.