کتاب زیر درخت زالزالک

ایده‌ی «زیر درخت زالزالک» از یک خبر رادیویی زاده شد: ماریتا کانلن مک‌کنا، نویسنده‌ی ایرلندی این کتاب، روزی گزارشی شنید درباره‌ی کشف قبری بی‌نام‌ونشان زیر یک درخت زالزالک؛ قبری که استخوان‌های سه کودک از دوران قحطی بزرگ ایرلند در آن یافته شده بود. همین کشف تلخ او را واداشت تا داستان این کودکان فراموش‌شده را بازآفرینی کند و نخستین کتابش را بنویسد. «زیر درخت زالزالک» در سال ۱۹۹۰ منتشر شد و اولین جلد از سه‌گانه‌ی «کودکان قحطی» است.
فضای کتاب در ایرلند دهه‌ی ۱۸۴۰ شکل می‌گیرد؛ روزگاری که آفت سیب‌زمینی محصول اصلی روستاییان را نابود کرد و گرسنگی و بیماری به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شد. خانواده‌ی ادریسکول، ساکن روستایی به‌نام دانین، از این بحران در امان نمی‌ماند. پدر برای یافتن کار خانه را ترک می‌کند، مادر نیز در پی او راهی سفر می‌شود و سه فرزندش، ایلی، مایکل و پگی را در کلبه‌ای تنها به امید بازگشتی نامعلوم رها می‌کند. مرگ خواهر کوچک‌تر، بریجت، سایه‌ای سنگین بر آغاز داستان می‌اندازد و همین از دست دادن است که سه خواهر و برادر را در برابر تصمیمی دشوار قرار می‌دهد.
با نزدیک‌شدن خطر فرستاده‌شدن به نوانخانه، مکانی که برای کودکان بی‌سرپرست آن دوران به‌شدت هراس‌انگیز بود، ایلی، مایکل و پگی راهی سفری طولانی و پرمخاطره می‌شوند. مقصدشان خانه‌ی خاله‌بزرگ‌هایشان، نانو و لینا، در روستای دورافتاده‌ی کسل‌تگارت است؛ زنانی که کودکان تنها از خلال قصه‌های مادرشان چیزی از آن‌ها می‌دانند. در طول این مسیر آن‌ها با چهره‌های گوناگون قحطی روبه‌رو می‌شوند: گرسنگانی که برای لقمه‌ای نان دست‌وپا می‌زنند، کودکانی که تنها مانده‌اند، صف‌های طولانی مقابل آشپزخانه‌های صدقه و بیماری‌ای که بی‌رحمانه در راه‌ها پیش می‌رود. ایلی به‌عنوان بزرگ‌ترین، مسئولیت هدایت خواهر و برادرش را برعهده می‌گیرد و هر قدم از این سفر، آزمونی تازه برای پیوند میان آن‌هاست.
کانلن مک‌کنا در «زیر درخت زالزالک» تاریخ قحطی بزرگ ایرلند را نه از دریچه‌ی آمار و رویدادهای سیاسی، بلکه از چشم سه کودک روایت می‌کند؛ انتخابی که این رمان را به یکی از پرخواننده‌ترین آثار ادبیات کودک و نوجوان ایرلند تبدیل کرده و آن را به بیش از دوازده زبان رسانده است. مضامینی چون پیوند خواهر و برادری، از دست دادن، مسئولیت زودهنگام و امید در دل سختی، ستون اصلی این روایت‌اند. کتاب برای نوجوانان و همچنین کودکانی که به داستان‌های تاریخی علاقه دارند مناسب است و در بسیاری از مدارس، هم‌زمان با آموزش تاریخ ایرلند، خوانده می‌شود؛ نامی که ریشه در همان درخت زالزالکی دارد که این داستان از دل آن سربرآورد.