کتاب کشتزارهای وطن

رمان «مزرعه‌های خانه» نوشته‌ی ماریتا کانلن‑مک‌کنا که در سال ۱۹۹۶ منتشر شد، سومین و آخرین جلد از سه‌گانه‌ی تاریخی «فرزندان قحطی» است. این مجموعه با الهام از رویدادهای واقعی قحطی بزرگ ایرلند در میانه‌ی قرن نوزدهم نوشته شده و در این جلد پایانی تمرکز روایت از مسئله‌ی بقا در برابر گرسنگی به پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و مهاجرتی آن فاجعه‌ی تاریخی منتقل می‌شود. رمان تصویری گسترده از زندگی ایرلندی‌ها پس از قحطی ارائه می‌دهد و به ویژه تجربه‌ی دیاسپورا، ناامنی کشاورزان اجاره‌نشین و شکل‌گیری تدریجی مقاومت‌های اجتماعی در برابر ساختارهای نابرابر اقتصادی را بررسی می‌کند. ساختار روایت در این کتاب سه‌گانه است و زندگی سه خواهر و برادر خانواده‌ی اودریسکول را دنبال می‌کند که در پی بحران‌های قبلی از یکدیگر جدا شده‌اند. هر یک از آن‌ها در محیطی متفاوت تلاش می‌کنند زندگی تازه‌ای بسازند و همین پراکندگی جغرافیایی امکان بررسی چندین وجه از تجربه‌ی ایرلندی در قرن نوزدهم را فراهم می‌کند. ایلی که در ایرلند باقی مانده است، اکنون ازدواج کرده و در یک مزرعه‌ی اجاره‌ای زندگی می‌کند. با این حال، خانواده‌ی او با خطر جدی اخراج از زمین توسط مالک جدید مواجه می‌شوند؛ وضعیتی که بازتابی از ناامنی شدید نظام کشاورزی اجاره‌ای در ایرلند آن دوره است. کشاورزان اغلب بدون هیچ ضمانت حقوقی بر زمین کار می‌کردند و با تغییر مالکیت یا افزایش اجاره، ممکن بود ناگهان همه چیز را از دست بدهند. مایکل نیز همچنان در ایرلند زندگی می‌کند، اما در محیطی متفاوت مشغول کار است. او در اصطبل‌های مربوط به مسابقات اسب‌دوانی کار می‌کند؛ فضایی که در ظاهر باشکوه و پرزرق‌وبرق است، اما در واقع ساختاری کاملا طبقاتی و سلسله‌مراتبی دارد. مایکل در این محیط میان دو جهان اجتماعی حرکت می‌کند: از یک سو اشراف آنگلو‑ایرلندی که مالک زمین و سرمایه هستند و از سوی دیگر طبقه‌ی کارگر ایرلندی که نیروی کار این ساختار را تشکیل می‌دهد. این موقعیت به او امکان می‌دهد شکاف عمیق طبقاتی جامعه را از نزدیک تجربه کند. در سوی دیگر اقیانوس اطلس، پگی در شهر بوستون زندگی می‌کند و به عنوان خدمتکار خانگی در خانه‌ای ثروتمند کار می‌کند. او با وجود دسترسی به فرصت‌های جدید، با تبعیض گسترده علیه مهاجران ایرلندی روبه‌رو می‌شود. فضای اجتماعی آمریکا در آن زمان مملو از نگرش‌های منفی نسبت به ایرلندی‌ها بود و بسیاری از آگهی‌های استخدام حتی به صراحت اعلام می‌کردند که «ایرلندی استخدام نمی‌شود». با این حال پگی تلاش می‌کند از دل همین شرایط دشوار هویتی مستقل بسازد و آینده‌ای فراتر از کار طاقت‌فرسای خدمتکاری برای خود تصور کند. در سطح مفهومی، رمان سازوکارهای دیاسپورا و بقا در شرایط پراکندگی اجتماعی را بررسی می‌کند. اگرچه قحطی بزرگ پایان یافته است، اما شخصیت‌ها درمی‌یابند که رنج آن صرفا شکل خود را تغییر داده است. در ایرلند، کشاورزان با ناامنی مالکیت زمین و سلطه‌ی مالکان بزرگ روبه‌رو هستند، در حالی که در آمریکا مهاجران با حاشیه‌نشینی و تبعیض قومی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. با این حال پراکندگی اعضای خانواده در محیط‌های متفاوت نوعی راهبرد ناخواسته برای کاهش خطر ایجاد می‌کند. زمانی که اعضای یک خانواده در چند ساختار اقتصادی و جغرافیایی مختلف حضور دارند، خطراتی که ممکن است یک شاخه از زندگی آن‌ها را نابود کند الزاما به نابودی کامل خانواده منجر نمی‌شود. از نظر روایی، این کتاب نشان‌دهنده‌ی بلوغ تدریجی مجموعه است. داستان که در آغاز سه‌گانه بر بقا در برابر گرسنگی تمرکز داشت، اکنون به موضوعات پیچیده‌تری مانند حقوق کارگران، تبعیض قومی، مهاجرت و شکل‌گیری آگاهی سیاسی در میان طبقه‌ی کارگر ایرلند می‌پردازد. با این حال ساختار چندخطی روایت گاه باعث پراکندگی تنش داستانی می‌شود و جابه‌جایی مداوم میان خطوط داستانی مختلف ممکن است انسجام روایی را تا حدی کاهش دهد. در مجموع، «کشتزارهای وطن» پایانی معنادار برای سه‌گانه‌ی «فرزندان قحطی» به شمار می‌آید. این رمان با دنبال کردن مسیرهای متفاوت اعضای خانواده‌ی اودریسکول، نقشه‌ی گسترده‌ای از تجربه‌ی تاریخی ایرلندی‌ها در قرن نوزدهم ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد که دیاسپورا صرفا نتیجه‌ی یک فاجعه‌ی طبیعی نبود، بلکه آغاز مبارزه‌ای طولانی برای بقا، کرامت انسانی و دستیابی به ثبات اجتماعی در جهانی اغلب نابرابر و خصمانه بود.