کتاب راه و رسم جهان

اگر تا به حال فکر کرده‌اید که چرا خیابان‌ها، بزرگراه‌ها یا برج‌های تجاری دقیقا به همین شکلی که می‌بینیم ساخته می‌شوند و چطور ساختار یک شهر می‌تواند زندگی روزمره‌ی ما را زیر و رو کند، کتاب «راه و رسم جهان» نوشته‌ی دیوید هاروی همین مسئله را پیگیری می‌کند. هاروی، جغرافی‌دان و نظریه‌پرداز سرشناس، در این اثر مجموعه‌ای از مهم‌ترین مقالات و نوشته‌های چهار دهه فعالیت علمی‌اش را گرد هم آورده تا نشان دهد جهان اطراف ما اصلا اتفاقی شکل نگرفته است. او بحث را از مطالعات اولیه‌اش درباره‌ی نابرابری و محله‌های فقیرنشین بالتیمور آغاز می‌کند و گام‌به‌گام افق دید خواننده را گسترش می‌دهد؛ از تحلیل پروژه‌های شهری و جنبش‌های کارگری گرفته تا ریشه‌ی بحران‌های مالی جهان، امپریالیسم جدید و حتی تخریب‌های زیست‌محیطی. در واقع این اثر شبیه به یک نقشه از سیر تحول فکری متفکری است که می‌خواهد بفهمد منطق سرمایه‌داری چطور فضاهای زیستی ما را دستکاری می‌کند تا سود بیشتری تولید کند.
تصور عمومی این است که سرمایه‌داری فقط در کارخانه‌ها، بانک‌ها یا بازار بورس حضور دارد، اما هاروی با نگاه دیالکتیکی و ماتریالیستی‌اش نشان می‌دهد که سرمایه برای زنده ماندن و فرار از بحران، نیازمند تسخیر و دگرگونی جغرافیاست. وقتی سرمایه در بخش تولید با مازاد روبرو می‌شود و راهی برای سودآوری پیدا نمی‌کند، وارد ساخت‌وسازهای عظیم شهری، پروژه‌های زیرساختی و بازار مسکن می‌شود؛ فرایندی که هاروی آن را جابه‌جایی فضایی می‌نامد.
ساخت یک مرکز خرید مجلل یا بازسازی یک محله‌ی قدیمی و گران‌شدن خانه‌ها، صرفا یک توسعه‌ی ساده‌ی شهری نیست، بلکه نشان‌دهنده‌ی جابه‌جایی جمعیت، تشدید نابرابری طبقاتی و تغییری است که قدرت اقتصادی بر پیکره‌ی شهر امپوز می‌کند. او حتی در یکی از تحلیل‌های جالبش به قصه‌ی احداث کلیسای جامع ساکره‌کور در پاریس انتهای سده‌ی نوزدهم می‌پردازد و افشا می‌کند که چطور یک پروژه‌ی معماری و شهری می‌تواند کارکردی کاملا سیاسی برای محو کردن حافظه‌ی تاریخی جناح چپ و کمون پاریس داشته باشد.
نکته‌ی جذاب درباره‌ی این مجموعه مقالات در این است که هاروی مفاهیم پیچیده‌ی نظریه‌ی اجتماعی و اقتصاد سیاسی را به ملموس‌ترین تجربه‌های ما از محیط پیرامون پیوند می‌زند. او نشان می‌دهد که بحران‌های اقتصادی اختلالاتی اتفاقی در بازار آزاد نیستند، بلکه از تناقض‌های ساختاری و درونی خود سیستم ناشی می‌شوند؛ سیستم برای سرپوش گذاشتن بر این تناقض‌ها مدام فضاهای تازه‌ای برای سرمایه‌گذاری می‌سازد یا فضاهای موجود را تخریب و بازسازی می‌کند.
از نقد سبک زندگی و فرهنگ در دوران پست‌مدرنیته گرفته تا بررسی اعتصابات کارگران خودروسازی در آکسفورد، همه و همه در این اثر کنار هم قرار می‌گیرند تا ثابت کنند چطور تصمیمات کلان اقتصادی، حق بودن در شهر و دسترسی عادلانه به امکانات زندگی را از بخش زیادی از مردم سلب می‌کنند. خواندن کتاب «راه و رسم جهان» به ما یاد می‌دهد که مکان‌های زندگی ما بی‌طرف نیستند و هر دیوار، پل یا پروژه‌ی عمرانی که در طول روز از کنارش رد می‌شویم، بخشی از یک مناسبات قدرتمند اقتصادی و اجتماعی است که زندگی ما را شکل می‌دهد.