کتاب جنگ جهانی اول

کتاب «جنگ جهانی اول» اثر رابرت گرین تاریخی فشرده و روایی برای بازخوانی یکی از مهیب‌ترین فجایع قرن بیستم است. نویسنده در این اثر، خواننده را به سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ می‌برد؛ دورانی که بیش از ۳۰ کشور درگیر نبردی شدند که نقشه‌ی سیاسی جهان را برای همیشه دگرگون کرد و امپراتوری‌های بزرگی همچون عثمانی و اتریش-مجارستان را به زباله‌دان تاریخ فرستاد. گرین در این مجلد با مسئله ی چگونگی تبدیل شدن یک درگیری منطقه‌ای در جنوب شرقی اروپا به یک آتش‌سوزی جهانی دست‌وپنج نرم می‌کند.
نویسنده کتاب را با ترور ولیعهد اتریش آغاز می‌کند، اما بلافاصله از تحلیل‌های پیچیده‌ی فلسفی فاصله می‌گیرد. او معتقد است که پاسخ دادن به چرایی جنگ، امری دشوار است، چرا که حتی سربازان حاضر در میدان نیز اغلب نمی‌دانستند چرا می‌جنگند و تنها اسیر جبر زمانه بودند. کتاب با تشریح جاه‌طلبی‌های آلمان آغاز می‌شود؛ کشوری که در سایه‌ی قدرت‌های سنتی نظیر بریتانیا و فرانسه قرار داشت و مترصد فرصتی برای برهم زدن توازن قوا بود. گرین توضیح می‌دهد که چگونه ماشین جنگی آلمان با حمله به بلژیک و لوکزامبورگ، جبهه‌ی غرب را به کانون طوفان بدل کرد.
بخش میانی کتاب به تغییر ماهیت جنگ اختصاص دارد. نویسنده، ورود ابزارهای نوین مرگبار به عرصه نبرد را بررسی می‌کند. او نشان می‌دهد که چگونه برای نخستین بار، آسمان و دریا به صحنه‌ی کشتار بدل شدند و بمباران هوایی غیرنظامیان، قبح اخلاقی جنگ را از میان برداشت. فصل مربوط به خاورمیانه، برای مخاطب ایرانی جذابیت ویژه‌ای دارد. گرین در این بخش، موضوع فروپاشی عثمانی و نبرد بر سر شاهرگ‌های حیاتی نظیر کانال سوئز را واکاوی می‌کند. او با استناد به اسناد تاریخی، قمار خطرناک ترک‌ها برای عبور از صحرای سینا و مواجهه با نیروی دریایی بریتانیا را شرح می‌دهد که چگونه به شکستی استراتژیک انجامید.
فصول پایانی کتاب، به ورود بازیگران جدید یعنی ایالات متحده و روسیه و تغییر سرنوشت جنگ می‌پردازد. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه خستگی مفرط ملت‌ها و فشار متفقین، قیصر آلمان را وادار به استعفا کرد و زمینه برای امضای معاهده‌ی ورسای فراهم شد؛ معاهده‌ای که خود بذر جنگ بعدی را کاشت.
«جنگ جهانی اول» اثری است که مخاطب را با واقعیت نهفته نبرد آشنا می‌کند. وجود منابع مطالعاتی بیشتر در انتهای کتاب، نشان از رویکرد پژوهشی نویسنده دارد. این کتاب برای کسانی که می‌خواهند بدانند چگونه مرزهای امروزین خاورمیانه و اروپا در کوره‌ی جنگ شکل گرفت و چگونه تمدن بشری در چهار سال، وحشیانه‌ترین چهره‌ی خود را به نمایش گذاشت، مرجعی خواندنی و آموزنده است.