کتاب به چشم‌های هم خیره شده بودیم

رسوخ به دنیای داستانی جنوب، عبور از مرزهای جغرافیایی تکراری و ورود به ساحت واقعیت‌های دگرگون‌شده است؛ همان اتمسفر غریبی که در کتاب «به چشم‌های هم خیره شده بودیم» نوشته‌ی احمد آرام به شکلی نمادین و بومی بازآفرینی می‌شود. این مجموعه داستان کوتاه بازتاب‌دهنده‌ی جهان‌بینی نویسنده‌ای است که سنت‌های روایی بوشهر و اقلیم جنوب را با تکنیک‌های مدرن نمایشی پیوند می‌زند. در این مجموعه دریا به عنوان یک نیروی زنده، بلعنده و سرنوشت‌ساز عمل می‌کند که بر روان، روابط انسانی شکننده و رفتارهای روزمره‌ی شخصیت‌ها سایه انداخته است. آرام با تکیه بر پیشینه‌ی خود در تئاتر و سینما، موفق به خلق خرده‌روایت‌هایی می‌شود که تعلیق و واهمه در آن‌ها، کشش داستانی بالایی ایجاد می‌کند و خواننده را بدون استفاده از هیاهوهای مرسوم روایی، با خلاءها و مکث‌های عمیق روانی روبه‌رو می‌سازد.
هسته‌ی ساختاری و معنایی این اثر بر پایه‌ی فروپاشی تدریجی مرز میان رویا و واقعیت استوار است؛ جایی که موقعیت‌های به ظاهر ساده‌ی زندگی، آرام‌آرام جای خود را به کابوس‌های جمعی و باورهای اساطیری می‌دهند. در جزییات ظریف داستان‌هایی چون فانوس، آب به عنوان مظهر پاکی عمل نمی‌کند، بلکه نیرویی رونده است که با بالا آمدنش، گذشته‌ی تاریک و انتظارهای ابدی را به سطح می‌آورد و انسان‌ها را مجبور به عقب‌نشینی به ساحت‌های بالاتری از انزوا مثل پشت‌بام‌ها می‌کند؛ هجوم سگ‌ماهی‌ها و خرچنگ‌ها به دیوارهای خانه، استعاره‌ای عینی از هجوم تهدیدهای ذهنی به حریم امن بازماندگان است که در نهایت با یک وداع وهم‌آلود به تکامل می‌رسد. از سوی دیگر دراماتیزه کردن مرگ و بازگشت‌های غیرمنتظره در شاه‌کلیدهای داستانی مجموعه نظیر دره‌های ماه‌زده یا لایه‌های روان‌شناختی موجود در خرده‌روایت‌های منطقه البروج، نشان از پیوند عمیق میان واقع‌گرایی تلخ و رئالیسم جادویی دارد. آدم‌های این قصه‌ها دائم با هویتی مخدوش و روابط عاطفی آسیب‌دیده دست‌به‌گریبان هستند و گویی در خلأیی از سوءظن و پیش‌داوری‌های فرهنگی زیست می‌کنند که حرکت آن‌ها را به سوی رهایی مسدود می‌سازد.
نثر داستان‌ها با وجود بهره‌گیری از اصطلاحات اقلیمی و کدهای بومی، به شدت شفاف، حساب‌شده و فاقد تکلف‌های فیلسوفانه‌ی تصنعی است، اما پشت این زبان روشن، نوعی سنگینی ملموس و فشار روانی پنهان جریان دارد. تکنیک فراداستان در بخش‌هایی مانند شب به یادماندنی که از زبان سه زن به چگونگی شکل‌گیری پیرنگ و دیالوگ‌نویسی اشاره دارد، هوشمندی ساختاری نویسنده را نمایان می‌کند تا خواننده‌ی امروزی فرآیند آفرینش هنر را در کنار خود روایت تجربه کند. عنوان کتاب «به چشم‌های هم خیره شده بودیم» خود گویای بزرگ‌ترین کنش عاطفی و روان‌شناختی است که جایگزین کلمات می‌شود؛ لحظه‌ای که نگاه کردن دیگر وسیله‌ای برای ارتباط نیست، بلکه به ابزاری برای اعتراف، تنهایی، قضاوت و حتی کشف ترس‌های درونی تبدیل می‌شود.