کتاب پیچ و خم ها

«پیچ و خم‌ها» نوشته‌ی پل آندروتا رمانی جنایی فرانسوی است که در سال ۱۹۶۹ منتشر شد و خیلی زود در فضای ادبیات پلیسی فرانسه دیده شد و حتی در ۱۹۷۰ جایزه بزرگ ادبیات پلیسی را گرفت. داستان در ظاهر ساده شروع می‌شود، اما از همان چند صفحه‌ی اول معلوم است که با یک پرونده‌ی معمولی طرف نیستیم. ماجرا حول قتل یک عکاس مشهور اتفاق می‌افتد؛ قتلی که به یک رابطه‌ی قدیمی، یک ازدواج تازه و چند شک عاطفی گره خورده است. شخصیت اصلی به نام پی‌یر لنه، بعد از ازدواج با زنی به نام کریس وارد موقعیتی می‌شود که خیلی سریع از یک زندگی عادی تبدیل به یک پرونده‌ی جنایی می‌شود. همین نقط، هسته‌ی اصلی کتاب پیچ و خم‌ها را می‌سازد: یک قتل، چند رابطه‌ی گذشته و یک فضای پر از حدس و احتمال که هیچ‌چیز در آن قطعی نیست.
در بخش‌های ابتدایی داستان بیشتر شبیه یک معمای کلاسیک جلو می‌رود، اما کم‌کم لایه‌های رفتاری شخصیت‌ها وارد ماجرا می‌شود. قتل عکاس فقط یک اتفاق بیرونی نیست؛ چیزی که اهمیت دارد این است که چه کسی چه چیزی را پنهان می‌کند. پی‌یر لنه مدام بین دفاع از خودش و شک به اطرافیانش در نوسان است. کریس هم گذشته‌ای دارد که ساده و شفاف نیست، مخصوصا رابطه‌ی قبلی‌اش با قربانی. این گذشته مثل یک سایه در تمام روایت حرکت می‌کند و باعث می‌شود هر رفتار کوچک، معنای دیگری پیدا کند. حتی گفت‌وگوهای روزمره هم حالت عادی ندارند. یک جمله ساده ممکن است تبدیل به نشانه‌ای از انگیزه‌ی قتل شود. همین‌جا است که رمان جنایی پیچ و خم‌ها از یک داستان پلیسی ساده جدا می‌شود و به یک بازی ذهنی تبدیل می‌شود؛ جایی که خواننده مدام مجبور است حدس‌هایش را عوض کند، چون هیچ سرنخی ثابت نمی‌ماند.
یکی از بخش‌های مهم در ساختار کتاب نوع روایت آن است؛ داستان در دو بخش اصلی جلو می‌رود و همین تغییر زاویه دید، فضای کتاب «پیچ و خم‌ها» را کاملا تغییر می‌دهد. در بخش اول ما بیشتر با نگاه پی‌یر لنه روبه‌رو هستیم؛ نگاهی درونی، پر از تردید و گاهی همراه با توجیه‌هایی که معلوم نیست واقعی‌اند یا ساخته‌ی ذهن او. بعد از آن روایت وارد بخش دوم می‌شود و این‌بار یک وکیل و دوست قدیمی وارد صحنه می‌شود که از زاویه‌ای بیرونی‌تر به پرونده نگاه می‌کند و هر بار که زاویه دید تغییر می‌کند، بعضی جزئیات قبلی زیر سوال می‌روند. چیزی که در بخش اول قطعی به نظر می‌رسید، در بخش دوم شکل دیگری پیدا می‌کند. همین رفت و برگشت باعث می‌شود رمان شبیه یک پرونده‌ی دادگاهی واقعی دیده شود؛ جایی که حقیقت وابسته به روایت است، نه فقط واقعیت خام.
پل آندروتا که سابقه‌ی فیلمنامه‌نویسی دارد، مهارتش در ریتم داستان کاملا دیده می‌شود و صحنه‌ها کوتاه، دقیق و بدون توضیح‌های اضافه هستند که همین باعث شده رمان جنایی فرانسوی «پیچ و خم‌ها» بیشتر حس یک فیلم دادگاهی یا روان‌شناختی داشته باشد.