کتاب 10 Minutes 38 Seconds in this Strange World

«۱۰ دقیقه و ۳۸ ثانیه در این دنیای عجیب» نوشته‌ی الیف شافاک، رمانی مدرن و ادبی است که نخستین‌بار در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و به فهرست نهایی جایزه بوکر همان سال راه یافت. رمان با آغاز تکان‌دهنده‌ای از مرگ لیلا، کارگر جنسی ۴۳ ساله در استانبول، توجه خواننده را جلب می‌کند؛ جسد او در یک سطل زباله رها شده است، اما مغز او هنوز به مدت ده دقیقه و سی و هشت ثانیه فعال است. در این لحظات، ذهن لیلا با «خاطرات حسی» خود از مزه‌ها، بوها، صداها و مناظر، لحظات مهم زندگی‌اش را بازمی‌یابد و روایت او، جایگزین یک جریان خطی داستانی، تجربه‌ای عمیق و احساسی از زندگی انسان ارائه می‌دهد. هر دقیقه از این زمان محدود با یک خاطره‌ی برانگیخته‌شده توسط یک نشانه حسی همراه است؛ از طعم قهوه هل گرفته تا مراسم سنتی قربانی بز توسط پدرش، که او را به لحظات کلیدی گذشته وصل می‌کند. در کنار زندگی شخصی لیلا، رمان مجموعه‌ای از دوستان منتخب او، که به اصطلاح «خانواده آب» هستند، معرفی می‌کند؛ افرادی در حاشیه جامعه از جمله زن تراجنسیتی و کوتوله‌ای که در تضاد با بی‌توجهی و تعصب جامعه، وفاداری، شفقت و همبستگی را به تصویر می‌کشند. پس از پایان ده دقیقه و مرگ لیلا، این دوستان در تلاش برای برگزاری مراسم تدفین مناسب، با تبعیض اجتماعی و نهادی مواجه می‌شوند و نهایتا به آرزوی او برای دفن شدن در آب‌های زیر پل بسفر احترام می‌گذارند. یکی از محورهای اصلی رمان حافظه و هویت است. تجربه‌ی لحظات پایانی لیلا نشان می‌دهد که هویت انسانی از طریق خاطره و تجربه زیسته شکل می‌گیرد و روایت خطی یا زمان‌بندی سنتی نمی‌تواند آن را کامل منتقل کند. در کنار این، رمان نقدی نافذ بر به حاشیه رانده شدن اجتماعی ارائه می‌دهد؛ شافاک با تمرکز بر کارگران جنسی، مطرودان و پناهندگان، ریاکاری و محدودیت‌های جامعه مردسالار و سنت‌گرا را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد چگونه افراد آسیب‌پذیر، هم از سوی نهادها و هم فرهنگ‌های محافظه‌کار طرد می‌شوند. رمان همچنین تنش میان سنت‌گرایی و مدرنیته را برجسته می‌کند. تربیت محافظه‌کارانه‌ی لیلا و زندگی او در استانبول جهان‌شهری، تضاد بین محدودیت‌های فرهنگی و آزادی فردی را نشان می‌دهد، به ویژه در زمینه هویت و انتخاب‌های زنان. هم‌زمان، اهمیت خانواده برگزیده و همبستگی دوستانه به عنوان منابع تاب‌آوری و قدرت عاطفی، نقطه مقابل غفلت نهادی و طرد اجتماعی را برجسته می‌سازد. از نظر سبک و روایت، ساختار ده دقیقه هوشیاری مرگ‌آور و بهره‌گیری از حافظه حسی، تجربه‌ی خواندن را هم خلاقانه و هم عاطفی قدرتمند می‌کند. جزئیات ملموس و غنی، خواننده را در ذهن و خاطرات لیلا غرق می‌کند و درک عمیقی از زندگی و مبارزات او فراهم می‌آورد. در مجموع، «۱۰ دقیقه و ۳۸ ثانیه در این دنیای عجیب» رمانی تأمل‌برانگیز و عاطفی است که با ترکیب خاطره، هویت و نقد اجتماعی، تصویری روشن از زندگی در حاشیه و معنای انسان بودن ارائه می‌دهد. این رمان، با ظرافت عاطفی و جزئیات حسی، تجربه‌ای قدرتمند از تعلق، خاطره و تاب‌آوری انسانی در جهانی پیچیده و بی‌رحم فراهم می‌کند و جایگاه خود را به عنوان اثری برجسته در ادبیات معاصر تثبیت کرده است.