کتاب جامعه شناسی سیاسی دنیای در حال جهانی شدن

گسست عمیق و روزافزون میان زرادخانه‌های نهادهای سیاسی رسمی و واقعیت زنده، ملموس و هرروزه‌ی توده‌های مردم، هسته‌ی مرکزی و محرک کتاب «جامعه‌شناسی سیاسی دنیای در حال جهانی شدن» نوشته‌ی مایکل دریک است. این اثر مانیفستی تحلیلی است که ادعا می‌کند بخش عمده‌ای از ابزارهای مفهومی ما برای فهم امر سیاسی منقضی شده‌اند. دریک با شجاعت نظری خاصی به سراغ بازخوانی مفاهیم کلاسیکی مثل دولت-ملت، حاکمیت، طبقه و شهروندی می‌رود و آن‌ها را «مفاهیم زامبی» می‌نامد؛ سازه‌هایی فکری که گویی در ادبیات آکادمیک هنوز زنده‌اند و نفس می‌کشند، اما در مواجهه با منطق سرکش دنیای معاصر، کارکرد واقعی خود را از دست داده‌اند و عملا مرده‌اند. راوی کتاب با تکیه بر نقاط عطفی همچون خیزش‌های سال ۱۹۶۸، فروپاشی زنجیره‌ای بلوک شرق در ۱۹۸۹ و زنجیره‌ی مداوم جنبش‌های مدنی اخیر، استدلال می‌کند که فرآیندهای هم‌زمان جهانی‌سازی، فردگرایی مفرط و بازتولید ساختاری ناامنی، زمین بازی سیاست را به طور کامل جابه‌جا کرده است، در حالی که ساختارهای حزبی و بوروکراسی‌های دولتی هنوز در نوستالژی دهه‌های گذشته دست‌وپا می‌زنند.
تمرکز ویژه بر شکستن هژمونی «ملی‌گرایی روش‌شناختی» قاب تحلیلی نویی است که نویسنده در پاراگراف‌های ابتدایی تحلیلش پی می‌گیرد تا نشان دهد چرا جامعه‌شناسی سیاسی سنتی در تبیین پدیده‌های نوظهور الکن باقی مانده است. فرض غلطی که سال‌ها تدریس می‌شد، جامعه را به مرزهای فیزیکی و جغرافیایی یک کشور محدود می‌کرد، اما دریک با کالبدشکافی جریان‌های فراملی سرمایه، اطلاعات و فرهنگ ثابت می‌کند که اقتدار مطلق دولت‌ها از چند جبهه مورد شبیخون قرار گرفته است. قدرت دیگر از یک مرکز واحد و در قالب پادگان یا پارلمان صادر نمی‌شود، بلکه به شکلی پراکنده، شبکه‌ای و سیال، در فضاهای پسا-ملی و میان نهادهای مالی بین‌المللی و شرکت‌های چندملیتی دست‌به‌دست می‌گردد. او با وام‌گیری از نظریات تبارشناختی میشل فوکو و مفهوم سلطه‌ی آنتونیو گرامشی، به زیبایی نشان می‌دهد که چطور دولت‌های مدرن برای بقا در نظام جهانی، ناچار به واگذاری بخش‌هایی از حاکمیت خود شده‌اند؛ فرآیندی که سیاست را از صندوق‌های رأی محلی به درون دالان‌های تاریک تصمیم‌گیری‌های کلان و فرامرز انتقال داده و شهروندان را با نوعی بی‌وزنی سیاسی و حس عمیق بی‌اعتباری نهادهای دموکراتیک رها کرده است.
این خلاء بزرگ قدرت و گسست ساختاری، بستر سازنده‌ی فرم‌های جدیدی از کنشگری و امر سیاسی نوظهور است که دریک در بخش‌های میانی کتاب به تفصیل به آن‌ها می‌پردازد. دیگر با آن جنبش‌های کارگری منسجم یا جبهه‌های طبقاتی صلب و کلاسیک روبرو نیستیم، بلکه اعتراضات معاصر را شبکه‌های فراملی، جنبش‌های هویتی، پدافندهای زیست‌محیطی و جریان‌های ضد جهانی‌سازی هدایت می‌کنند که با ابزارهای ارتباطی نوین، مستقیما به قلب ساختارهای قدرت جهانی شلیک می‌کنند. وقتی توده‌ها درمی‌یابند که دولت‌های محلی‌شان توانایی کنترل بازار، تورم یا سرنوشت اقتصادی آن‌ها را ندارند، به ناچار برای جبران این ناامنی ساختاری و هراس از ریسک‌های جهانی، به آغوش بازسازی هویت‌های بومی، قوم‌گرایی افراطی و پوپولیسم پناه می‌برند. کتاب «جامعه‌شناسی سیاسی دنیای در حال جهانی شدن» در نهایت به ما می‌آموزد که برای فهم پیچیده‌ترین و کوچک‌ترین کنش‌های سیاسی در یک محله، گریزی از شناخت منطق شبکه‌ای، سیال و بی‌مرز حاکم بر جهان امروز نداریم.