کتاب The Haunted House

«خانه‌ی جن‌زده» اثری فراطبیعی و گوتیک از دوره‌ی ویکتوریایی است که به ابتکار چارلز دیکنز و با همکاری چند نویسنده‌ی هم‌دوره‌ی او شکل گرفت و نخستین‌بار در ۱۳ دسامبر ۱۸۵۹ به‌عنوان شماره‌ی ویژه‌ی کریسمس مجله‌ی All the Year Round منتشر شد. این اثر روایتی چندبخشی است که از هشت داستان کوتاه به‌هم‌پیوسته تشکیل می‌شود و در مجموع، یک روایت قاب‌بندی‌شده‌ی واحد را می‌سازد. دیکنز داستان آغازین و پایانی را خود نوشت و از نویسندگانی چون ویلبی کالینز و الیزابت گسکل دعوت کرد تا فصل‌هایی مستقل اما مرتبط به این مجموعه بیفزایند؛ فصل‌هایی که هر یک تجربه‌ای وهم‌آلود یا مواجهه‌ای شبح‌گون را روایت می‌کنند، اما همگی در فضا، مکان و چارچوب روایی مشترکی رخ می‌دهند. روایت کلی با شخصیتی به نام جان آغاز می‌شود؛ راوی‌ای که به‌همراه خواهرش پتی خانه‌ای قدیمی در حومه‌ی شهر اجاره می‌کند، عمارتی که در میان مردم محل به جن‌زده بودن شهرت دارد. صداهای عجیب و ناآشنا باعث می‌شود خدمتکاران خانه یکی پس از دیگری آن را ترک کنند. جان و پتی، پس از اخراج خدمتکاران، گروهی از دوستان و بستگان خود را دعوت می‌کنند تا ایام کریسمس را در این خانه بگذرانند. هر یک از مهمانان با قرعه‌کشی اتاقی از عمارت را انتخاب می‌کند و همگی توافق می‌کنند تا شب دوازدهم کریسمس، که به «شب دوازدهم» یا Twelfth Night معروف است، درباره‌ی هر رویداد غیرعادی یا تجربه‌ی شگفتی که برایشان رخ می‌دهد سکوت کنند. قرار بر این است که در آن شب، همه گرد هم آیند و روایت‌های خود را بازگو کنند. فصل‌های بعدی که برخی به قلم دیکنز و برخی نوشته‌ی نویسندگان دیگرند، تجربه‌های وهم‌آلودی را در اتاق‌های مختلف خانه روایت می‌کنند: اتاق ساعت، اتاق دونفره، اتاق نقاشی، اتاق مشرف به باغ و فضاهای دیگر. هر داستان لحن و حال‌وهوای خاص خود را دارد. برخی روایت‌ها به الگوی کلاسیک خانه‌های تسخیرشده نزدیک‌اند، در حالی که برخی دیگر طنز، تأملات روان‌شناختی یا پیشینه‌ای عاطفی و اندوه‌بار را با عنصر فراطبیعی درهم می‌آمیزند. تنوع روایت‌ها بازتاب‌دهنده‌ی تفاوت صداها و نگاه‌های نویسندگان گوناگون است، اما پیوند مکانی و زمانی آن‌ها انسجام کلی اثر را حفظ می‌کند. در شب دوازدهم کریسمس، مهمانان گرد هم می‌آیند و تجربه‌های رازآلود، هولناک یا تأمل‌برانگیز خود را با یکدیگر در میان می‌گذارند؛ مجموعه‌ای از روایت‌ها که دامنه‌ای از ترس صرف تا اندیشه‌برانگیزی روانی را در بر می‌گیرد و همگی در چارچوب عمارت کهن و فضای مشترک آن معنا می‌یابند. این گردهم‌آیی، هم نقطه‌ی اوج روایت است و هم تجسم سنتی ویکتوریایی از داستان‌گویی جمعی در ایام جشن. با آن‌که «خانه‌ی جن‌زده» از چند داستان کوتاه نوشته‌ی نویسندگان مختلف تشکیل شده، دیکنز با بهره‌گیری از ساختار روایت قاب‌بندی‌شده گردهم‌آیی شخصیت‌ها برای گفتن داستان‌های ارواح به اثر وحدت می‌بخشد. این شیوه بازتاب سنت‌های ادبی کریسمس در عصر ویکتوریایی است؛ دورانی که داستان‌های وهم‌آلود و فراطبیعی بخشی از سرگرمی‌های جمعی و آیین‌های فصلی به‌شمار می‌رفتند و در کنار گرمای جشن، به مواجهه با ترس و خاطره نیز مجال می‌دادند. بسیاری از «ارواح» این مجموعه ماهیتی دوپهلو دارند. حتی در مواردی که با شبح یا رخدادی غیرعادی روبه‌رو می‌شویم، داستان‌ها اغلب به لایه‌های روان‌شناختی، نمادین یا عاطفی اشاره می‌کنند، نه صرفا به موجوداتی ماورایی. از این منظر، امر فراطبیعی ابزاری است برای کاوش در حافظه، حالات درونی و طنین عاطفی تجربه‌های انسانی. عمارت جن‌زده خود به نمادی از گذشته‌های ماندگار بدل می‌شود؛ نه فقط گذشته‌ی ساکنان پیشین، بلکه تاریخ شخصی و تجربه‌های حل‌نشده‌ی شخصیت‌ها. این روایت‌ها بازتاب دغدغه‌های ویکتوریایی درباره‌ی حافظه، میراث و اثر روانی زندگی‌های گذشته بر اکنون‌اند. از نقاط قوت اثر، غنایی است که از همکاری چند نویسنده پدید می‌آید. تنوع صداها به مجموعه پویایی می‌بخشد و آمیزه‌ای از تعلیق، طنز و مشاهده‌های اجتماعی عصر ویکتوریایی خلق می‌کند. فضاسازی عمارت قدیمی و اتاق‌هایش بستری گوتیک و تأثیرگذار فراهم می‌آورد که هم برای داستان‌های ارواح کلاسیک و هم برای لایه‌های روان‌شناختی مناسب است. پیوند اثر با سنت روایت‌های فراطبیعی کریسمسی نیز جایگاه آن را در فرهنگ ادبی زمانه‌اش تثبیت می‌کند. در مقابل، مشارکت نویسندگان مختلف باعث ناهمگونی نسبی لحن و کیفیت فصل‌ها شده است و برخی داستان‌ها تأثیرگذارتر از برخی دیگرند. همچنین، قالب داستان کوتاه و تعدد نویسندگان موجب می‌شود شخصیت‌ها بیش‌تر کارکردی نمادین داشته باشند تا پرداختی عمیق و پیوسته. در مجموع، «خانه‌ی جن‌زده» نمونه‌ای خلاقانه و متمایز از داستان‌نویسی فراطبیعی عصر ویکتوریایی است؛ مجموعه‌ای مشارکتی از روایت‌ه