کتاب تعبیر خواب (جلد اول)

«تعبیر خواب (جلد اول) از سومر تا فروید» پژوهشی فیلسوفانه و ژرف در قلمرو روان‌کاوی و دیرینه‌شناسی اندیشه به قلم کرامت موللی است که معمای دیرپای رویا را از سپیده‌دم تمدن در بین‌النهرین تا صورت‌بندی‌های نظری زیگموند فروید و ژاک لکان کالبدشکافی می‌کند. موللی در این اثر، رویا را کلامی در هیئت تصویری جادویی برمی‌شمارد که در اقیانوس زمان پدیدار می‌شود؛ محادثه‌ای بی‌واسطه با ساحت غیر و جلوه‌گاه تمناهای ناخودآگاه که در آن کشاکش میان حضور و غیاب، بود و نبود، و یادآوری و فراموشی رقم می‌خورد. اثر با به چالش کشیدن تلقی رایج علم تجربی از زمان تقویمی، بر پیوند ناگسستنی زمان آفاقی و انفسی پای می‌فشارد و با اتکا به بصیرت بلز پاسکال یادآور می‌شود که فراموشی هرگز به معنای نابودی مطلق خاطره نیست، بلکه ابزاری کارآمد برای صیانت از تجارب در تاریکی روان است تا در بزنگاهی دیگر با روشنی فزون‌تر جلوه‌گر شوند.
کتاب در دو بخش ، سیر تطور نگاه انسان به خواب را در جغرافیای شرق و غرب واکاوی می‌کند. بخش نخست به کهن‌ترین خاستگاه‌های اندیشه در خاورمیانه بازمی‌گردد؛ جایی که شش هزار سال پیش در تمدن سومر و میان‌رودان، رویاها در بستر خوف و رجای هستی‌شناختی و در قالب زبانی سرشار از ترمیز بر الواح گلی نگاشته می‌شدند؛ نشانه‌هایی که نه تمثیل‌های ساده ادبی، بلکه آیینه پیوند آسمان و زمین و بازتاب وحشت و امید انسان در مواجهه با سرنوشت به شمار می‌رفتند. نویسنده با بررسی پاپیروس‌های بازمانده از مصر باستان در عهد رامسس دوم و خوانش‌های حکمای جهان اسلام از ساحت عالم مثال و نفوس فلکی، نشان می‌دهد که خواب‌نامه‌های باستانی برخلاف داستان‌های فردی معاصر، ریشه در اساطیر جمعی و اشتیاق آدمی برای گشودن راز مبدأ و معاد داشته‌اند. در بخش دوم، کتاب به غرب کهن گذر می‌کند و سیر دگرگونی پدیدار خواب را از رویکرد تجربی ارسطو و تلقی طبیبانه جالینوس که رویا را بازتاب تراکم اخلاط و ناهماهنگی مزاج بدن می‌دانست تا کتاب فن تعبیر خواب آرتمیدوروس پی می‌گیرد؛ اثری که در جایگاه پلی تاریخی میان خرد کهن و ادراک جدید عمل کرد. نقطه اوج پژوهش در پیوند این میراث تاریخی با روان‌کاوی مدرن آشکار می‌شود. موللی با موشکافی شاهکار فروید، نشان می‌دهد که چگونه کشف سازوکارهای نفسانی رویا به سنگ‌بنای زایش روان‌کاوی بدل شد و سپس با گذر از پدیدارشناسی کانت، برنتانو و هوسرل، به افق هرمنوتیک پل ریکور و روان‌کاوی ساختارگرای ژاک لکان گره خورد؛ رویکردی که رویا را نه اختلالی گذرا، بلکه زنجیره‌ای معنادار از استعاره و مجاز در ساحت زبان ناخودآگاه می‌داند.
موللی گامی بلند در جهت پیوند روان‌کاوی بالینی با سنت‌های فلسفی برمی‌دارد و زبان فارسی را به ابزاری نیرومند برای ادراک پیچیدگی‌های روان مجهز می‌سازد. این اثر مشخص می‌کند درک روان‌شناختی انسان بدون فهم تاریخی مقوله زمان و بازخوانی میراث کهن ناممکن است؛ کتابی مرجع که رویا را نه محصول انفعال ذهن، بلکه کانون زایش معنا و بازتابنده عمیق‌ترین لایه‌های حیات بشر می‌داند.