کتاب تاویلات قرآن حکیم (2جلدی،باقاب)

کتاب «تأویلات قرآن حکیم» اثری در دو جلد است که به قلم عارف و اندیشمند بزرگ، کمال‌الدین عبدالرزاق کاشانی نگاشته شده است. کاشانی که در جوانی مدارج عالی علوم شرعی، فقه و اصول را پیموده و در حکمت و فلسفه نیز به کمال رسیده بود، در پی یک دگرگونی عمیق و نورانی روحی، دل به تصوف و طریقت سپرد. او با تلفیق مکتب عرفانی ابن‌عربی، تربیت ذوقی و شهودی سهروردیه و چاشنی حکمت، منظومه‌ای فکری آفرید که این کتاب درخشان‌ترین و گران‌قدرترین ثمره آن است. این اثر که گاه به دلیل قرابت بسیار فکری نویسنده با محی‌الدین عربی به اشتباه به او منسوب می‌شود، در واقع نشان‌دهنده استقلال فکری و نبوغ خالص کاشانی در درک معانی باطنی آیات الهی است.
مبنای این اثر شریف بر این اصل دینی و عرفانی استوار است که کلام خدا محدود به معانی ظاهری نیست. همان‌گونه که ابن‌عربی معتقد بود تفاسیر «اهل‌الله» چیزی جز الهام رحمانی بر دل‌های مومنان نیست و ظاهر و باطن دین هر دو باید پذیرفته شوند، کاشانی نیز در این کتاب با نگاهی عارفانه و از سر شهود به «تأویل» آیات قرآن پرداخته است. تفاوت نگاه او با برخی جریان‌های انحرافی در این است که او ظاهر کلام خدا و احکام شریعت را هرگز نفی نمی‌کند، بلکه کمال بنده را در پیوند دادن ظاهر و باطن می‌داند. او بر این باور است که اگرچه تفسیر قرآن به رأی جایز نیست، اما تأویل آیات بر اساس مراتب سلوک و احوال معنوی انسان‌ها متفاوت است و هرگاه بنده در مسیر تقرب ارتقا یابد، درهای فهم جدیدی از کلام الهی به روی او گشوده می‌شود.
کاشانی در مقدمه کتاب با لحنی خاشعانه و صمیمی می‌گوید پس از مدتی که قرآن را صرفا به عنوان یک ورد روزانه و با تکلف می‌خواند، سرانجام حلاوت آن را با تمام وجود چشید؛ احساس کرد سینه‌اش گشوده شده و معانی لطیف و اسرار الهی بر قلبش سرازیر می‌شود. همین انوار و مکاشفات زلال، انگیزه اصلی او برای نگارش این تأویلات شد. او در این اثر، از ورود به مباحث پیچیده لفظی و تکراری پرهیز کرده و تنها آیاتی را که نیازمند تأویل و راهگشای سالکان راه حق بوده‌اند، با زبانی ساده، روان و انسانی شرح داده است. او مسائلی چون دوزخ را دوری از پروردگار و خیر و شر را تجلیات گوناگون رحمت الهی معنا می‌کند تا کلیدهایی روشن برای درک حقایق باطنی به دست خواننده بدهد. این مجموعه که با ترجمه جواد هاشمی علیا توسط انتشارات مولی در اختیار شیفتگان معارف قرآنی قرار گرفته، در مجلد اول به تأویل سوره‌های آغازین قرآن تا پایان سوره مریم می‌پردازد و در مجلد دوم، از سوره طه تا پایان کتاب الهی را در بر می‌گیرد. «تأویلات قرآن حکیم» راهنمایی است برای جان‌های مشتاقی که می‌خواهند از پوسته الفاظ ظاهری عبور کنند و به قدر استعداد خویش، از اسرار غیب و مکنونات علم خداوند مستفیذ گردند.