کتاب آرتیمیس: نخستین زن دریاسالار جهان

«آرتمیس: نخستین زن دریاسالار جهان» نوشته‌ی معصومه پاکروان و از مجموعه‌ی «زنان فرمانروا» است که به زندگی آرتمیس یکم می‌پردازد؛ فرمانده‌ی بخشی از نیروی دریایی ایران در نبرد سالامیس در زمان لشکرکشی خشایارشاه پادشاه هخامنشی به یونان در ۴۸۰ پیش از میلاد.
آرتمیس شخصیتی از دوره باستان و زنی معروف به نخستین دریانورد ایران و جهان است. در روزگاری که زنان کمتر بر عرشه‌های نبرد دریایی دیده می‌شدند، آرتمیس، بانوی شجاع، فرمانده ناوگانی شد که در کنار خشایارشا، شاه هخامنشی، بر دل موج‌های متلاطم تاخت. آرتمیس نه‌فقط در جنگ سالامیس، که در قلب فرماندهی شاهنشاهی هخامنشی نیز حضوری تعیین کننده داشت.
آرتمیس یا آرتمیز در لغت به معنی راست‌گفتار بزرگ است. تاریخ‌نویسان یونان او را در زیبایی و برجستگی و متانت، سرآمد همه زنان آن روزگار نامیده‌اند. پدر آرتمیس لوگدامیس نام داشت. وی فرماندار شهر هالیکارناس، مرکز کاریا بود و مادرش در جزیره‌ی کرت به دنیا آمده بود. در سال 484 پیش از میلاد، هنگامی که فرمان بسیج دریایی برای شرکت در جنگ با یونان از سوی خشایارشاه صادر شد، آرتمیس یکی از فرمانروایان سرزمین کاریه (یکی از بخش‌های سوریه کنونی) با 5 فروند کشتی جنگی که خود فرماندهی آن‌ها را در دست داشت، به نیروی دریایی ایران پیوست. آرتمیس پنج کشتی فراهم ساخته بود و بعد از ناوهای فنیقی از معروف‌ترین بود. او در یکی از دشوارترین شرایط در جنگ سالامین، با دلیری و بی‌باکی کم‌مانند توانست بخشی از نیروی دریایی ایران را از خطر نابودی نجات دهد و به همین دلیل به افتخار دریافت فرمان دریاسالاری از سوی خشایارشاه رسید. هرودوت در این باره می‌نویسد، در هنگام نبرد آرتمیس در حالی که کشتی‌های آتنی در تعقیب او بودند و فرارش از آن تنگنا غیرممکن می‌رسید، چاره‌ای اندیشید. او یک کشتی همدست را از کار انداخت. با غرق کردن این کشتی آرتمیس با یک تیر دو نشان زد زیرا فرمانده‌ی کشتی یونانی با مشاهده‌ی صدمه‌ای که آرتمیس به کشتی پارسی وارد ساخته بود، پنداشت که با یک کشتی یونانی طرف است، بنابراین از تعقیب او بازایستاد و هدف دیگری را تعقیب کرد. از طرف دیگر بر قدر و احترام خویش در پیشگاه خشایارشاه افزود زیرا نقل کرده‌اند که خشایارشاه که شخصا ناظر عملیات جنگی بود، آن جریان توجهش را جلب کرد.
معروفیت آرتمیس در تمام دوران ادامه داشت و حتی در دوره ساسانی و اسلامی نام بسیاری از دختران دربار حتی سلاطین سلجوقی آرتمیس بود و او بسیار محبوب شاهانی مثل ملکشاه سلجوقی، جلال‌الدین خوارزمشاه، و شاه عباس بود. «آرتمیس: نخستین زن دریاسالار جهان» کتابی خواندنی درباره‌ی یکی از زنان قهرمان و چهره‌های تاریخ‌ساز ایران باستان است.