کتاب با صدایی متفاوت

کتاب «با صدایی متفاوت: نظریه‌ی روان‌شناختی و رشد زنان» نوشته‌ی کارول گیلیگان، روان‌شناس آمریکایی،این موضوع را مورد بحث قرار داده که وقتی پژوهشگری برای سنجش رشد اخلاقی فقط به پاسخ‌های پسران و مردان تکیه کند، معیاری که می‌سازد به‌سادگی همان پاسخ‌ها را کامل‌ترین شکل رشد می‌شمارد. گیلیگان که خود از همکاران پیشین لارنس کلبرگ در هاروارد بود، می‌پرسد اگر نظریه‌ای درباره‌ی رشد اخلاقی بر پایه‌ی تجربه‌ی گروهی خاص ساخته شده باشد، چگونه می‌توان آن را برای سنجش همه‌ی انسان‌ها به کار برد.
کلبرگ رشد اخلاقی را در شش مرحله و سه سطح پیش‌قراردادی، قراردادی و پساقراردادی توصیف کرده بود و در این الگو استدلال‌هایی که به اصول انتزاعی، حقوق و عدالت تکیه دارند در رتبه‌های بالاتر جا می‌گرفتند. نمونه‌ی پژوهش‌های او بیشتر از پسران تشکیل می‌شد و گیلیگان معتقد است شیوه‌ی نمره‌دهی در چنین الگویی استدلال اصول‌محور را بر استدلالی که به روابط و پیامد تصمیم‌ها برای آدم‌ها توجه دارد، ترجیح می‌دهد. نتیجه این بود که دختران و زنان به‌طور میانگین در پله‌های پایین‌تر قرار می‌گرفتند. گیلیگان این تفاوت را نشانه‌ی کمبود رشد نمی‌داند؛ از نظر او کسی که هنگام تصمیم‌گیری مسئولیت متقابل و پیوندهای انسانی را در نظر می‌گیرد، فقط از زاویه‌ای دیگر به مسئله نگاه می‌کند. او برای پیش‌بردن این استدلال به سه پژوهش خودش رجوع می‌کند: مطالعه‌ای درباره‌ی رشد اخلاقی دانشجویان، مصاحبه با زنانی که باید درباره‌ی سقط جنین تصمیم می‌گرفتند، و پژوهشی درباره‌ی برداشت زنان و مردان در سنین گوناگون از حق، مسئولیت و تصویری که از خود دارند.
محور مفهومی کتاب تمایز میان «اخلاق عدالت» و «اخلاق مراقبت» است. اولی بر حقوق، برابری و اصولی تأکید دارد که بتوان آن‌ها را در موقعیت‌های گوناگون به کار برد؛ دومی به مسئولیت در برابر دیگران، نیازهای مشخص هر فرد و حفظ پیوندها می‌پردازد. گیلیگان این دو را قطب‌های متضاد یا ویژه‌ی یک جنس معرفی نمی‌کند و خودش یادآوری می‌کند که صدای متفاوت مورد نظرش را بیشتر باید از روی مضمون شناخت تا جنسیت. آنچه می‌خواهد این است که مراقبت و رابطه جایی جدی در نظریه‌های اخلاقی داشته باشند. مصاحبه‌های مربوط به سقط جنین در این میان نقش ویژه‌ای دارد، چون تغییر نگاه زنان را مرحله‌به‌مرحله نشان می‌دهد: از توجه به بقا و منفعت خود، به فداکاری و کنار گذاشتن خواسته‌های شخصی و سپس به نگاهی که در آن نیازهای خود و دیگران هر دو به حساب می‌آیند.
کتاب «با صدایی متفاوت» به شکل‌گیری هویت، استقلال و مسئولیت در جریان رشد نیز پرداخته و نشان می‌دهد تجربه‌های فردی و روابط اجتماعی چگونه تعریف آدم‌ها را از انتخاب اخلاقی می‌سازند. پرسش‌هایی که از دل این بررسی بیرون می‌آید به رابطه‌ی جنسیت، فرهنگ و دانش علمی هم مربوط می‌شود، و گفت‌وگو درباره‌ی گستره‌ی اخلاق و حدود الگوی کلبرگ تا امروز ادامه دارد.