کتاب ترور اقلیم

وقتی واژه‌ی «تهدید» به ساختارهای زیست‌محیطی سنجاق می‌شود، راه برای توجیه استراتژی‌های مداخله‌جویانه و تشدید کنترل‌های امنیتی هموارتر می‌گردد. کتاب «ترور اقلیم: تغییر اقلیم با رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی» نوشته‌ی سانجای چاتورودی و تیموتی دویل، دقیقا از همین زاویه‌ی ساختارشکافانه به مسئله‌ی گرمایش جهانی می‌نگرد. این پژوهش تخصصی به افشا و واکاوی روایتی می‌پردازد که در آن، بحران‌های اقلیمی به عنوان ابزارهایی برای اعمال قدرت در مناسبات جهانی صورت‌بندی می‌شوند. نویسندگان با اتخاذ دیدگاه ژئوپلیتیک انتقادی نشان می‌دهند که چگونه ایجاد هراس عمومی از فجایع آب‌وهوایی، بستری مناسب برای نظامی‌سازی امنیت، تسلط بر مرزها و پیشبرد برنامه‌های اقتصادی نئولیبرال فراهم می‌آورد.
این اثر بر مبنای تقابل مفهومی میان «شمال جهانی» و «جنوب جهانی» بنا شده است؛ کشمکش میان کشورهایی که اصلی‌ترین سهم را در تولید آلاینده‌ها داشته‌اند و ممالکی که بیشترین آسیب را از پیامدهای محیط‌زیستی متحمل می‌شوند. چاتورودی و دویل با بررسی مفاهیمی همچون امنیتی‌سازی اقلیم، سازوکارهای بازار کربن و بازنمایی‌های رسانه‌ای از پدیده‌ی آوارگان اقلیمی، پرده از نوعی نابرابری ساختاری برمی‌دارند.
در ادامه نحوه کدگذاری آسیب‌پذیرترین گروه‌های انسانی به‌عنوان عناصر «خطرناک» یا «تهدیدکننده» نقد می‌شود؛ امری که به جای رفع ریشه‌ای ناعدالتی‌ها، به بسته‌تر شدن مرزها و توجیه نظارت‌های فراملی می‌انجامد. شیوه‌ی پرداخت کتاب بر پایه واسازی مفاهیم علمی و سیاسی استوار است تا نشان دهد که ادعای مسئولیت مشترک همه‌ی انسان‌ها در قبال بحران کره زمین، چگونه می‌تواند تفاوت‌های تاریخی، سهم شرکت‌های بزرگ و مسئولیت کشورهای صنعتی را پنهان سازد.
دغدغه‌ی اصلی این کتاب فرارفتن از جبرگرایی جغرافیایی و بازگرداندن مسئله‌ی عدالت اجتماعی به مرکز بحث‌های محیط‌زیستی است. نویسندگان با رد این فرضیه که تغییرات جوی مستقیما و خودبه‌خود منجر به جنگ یا منازعات قومی می‌شوند، نقش استعمار، نابرابری‌های انباشته‌شده و ساختارهای کاپیتالیستی را در میزان آسیب‌پذیری جوامع برجسته می‌سازند. آنان با بررسی نمونه‌های عینی در مناطقی نظیر جنوب آسیا و حوزه‌ی اقیانوس هند، تبیین می‌کنند که چگونه اهداف توسعه‌محور و حاکمیت ملل در جریان منطق هراس‌افکنانه اقلیمی تضعیف می‌گردد و جای خود را به اولویت‌های امنیتی قدرت‌های فرامنطقه‌ای می‌دهد.
در مجموع کتاب «ترور اقلیم» نه در پی انکار واقعیت علمی گرمایش زمین، بلکه در صدد تبیین مناسبات قدرتی است که پشت کلمات و سیاست‌های زیست‌محیطی پنهان شده‌اند.