کتاب نقال ها

کتاب «نقال ها: چگونه منتقدان دهه ۱۹۴۰ فرهنگ فیلم آمریکا را تغییر دادند» نوشته دیوید بوردول، اثری مهم در حوزه تاریخ نقد فیلم و مطالعات سینمایی است که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد. بوردول در این کتاب به‌جای تمرکز بر خود فیلم‌ها، توجهش را به کسانی معطوف می‌کند که شیوه فکر کردن درباره فیلم را دگرگون کردند؛ یعنی منتقدانی که در دهه ۱۹۴۰ با زبان، نگاه و حساسیت تازه‌شان، نقد سینمایی را از سطح داوری‌های ساده و مصرفی فراتر بردند و آن را به نوعی فعالیت جدی فکری و زیبایی‌شناختی تبدیل کردند. اهمیت کتاب در این است که نشان می‌دهد فرهنگ فیلم فقط توسط فیلم‌سازان ساخته نمی‌شود، بلکه منتقدان نیز در تعریف ارزش هنری سینما و شکل دادن به سلیقه عمومی نقشی اساسی دارند. بوردول در این اثر بر چهار منتقد آمریکایی تمرکز می‌کند: اوتیس فرگوسن، جیمز ایجی، مانی فاربر و پارکر تایلر. او این چهار نفر را «راپسود» می‌نامد؛ اصطلاحی برگرفته از سنت یونان باستان که به نقالان و روایت‌گران پرشور اطلاق می‌شد. انتخاب این عنوان کاملا معنادار است، زیرا بوردول معتقد است این منتقدان فقط درباره فیلم نمی‌نوشتند، بلکه با شور، سبک شخصی و نثری زنده، تجربه تماشای فیلم را دوباره خلق می‌کردند. از نظر او، تحول اصلی‌ای که اینان پدید آوردند فقط در محتوای نقدهایشان نبود، بلکه در شیوه نوشتنشان نیز بود؛ شیوه‌ای که سینما را شایسته زبانی پرمایه، خلاق و پیچیده می‌دانست. یکی از استدلال‌های مرکزی کتاب این است که پیش از این نسل، نقد فیلم در آمریکا عمدتا یا شکل ژورنالیستی و راهنمای مصرف داشت، یا از منظر اخلاقی و اجتماعی به آثار نگاه می‌کرد. در چنین فضایی، فیلم‌ها بیشتر بر اساس داستان، پیام یا تأثیر اجتماعی‌شان ارزیابی می‌شدند، نه بر پایه ویژگی‌های فرمی و زیبایی‌شناختی‌شان. بوردول نشان می‌دهد که این چهار منتقد، هر یک به شیوه‌ای متفاوت، به تثبیت این ایده کمک کردند که سینما یک هنر مستقل با زبان خاص خود است و باید با دقتی مشابه ادبیات، نقاشی یا موسیقی تحلیل شود. از این منظر، کتاب روایتی از لحظه‌ای تاریخی است که در آن سینما در آمریکا به‌تدریج شأن هنری بالاتری پیدا کرد. در میان این چهار چهره، اوتیس فرگوسن نماینده نوعی نگاه مبتنی بر صناعت و اجرا است. بوردول توضیح می‌دهد که فرگوسن به جای تفسیرهای فلسفی یا اخلاقی، بر مهارت‌های تکنیکی فیلم تمرکز داشت: ضرباهنگ، تدوین، حرکت، انسجام صحنه‌ها و هماهنگی اجزای فیلم. در نظر او، ارزش سینما در نحوه کار کردن آن نهفته بود؛ در اینکه فیلم چگونه از ابزارهایش استفاده می‌کند تا تجربه‌ای روان و موثر بسازد. این توجه به فرم اجرایی و کارکرد عناصر سینمایی، گامی مهم در جدی گرفتن نقد فرمال در فرهنگ آمریکایی بود. جیمز ایجی در نقطه‌ای دیگر قرار می‌گیرد. او با نثری ادبی، شخصی و گاه شاعرانه، نقد فیلم را به عرصه‌ای برای بیان تجربه درونی و واکنش اخلاقی بدل می‌کرد. بوردول نشان می‌دهد که ایجی چگونه از فیلم به عنوان امری استفاده می‌کرد که می‌تواند احساس، وجدان و درک انسانی را برانگیزد. در نوشته‌های او، نقد تنها تحلیل ساختار یا کیفیت نیست، بلکه مواجهه‌ای وجودی با اثر هنری است. از همین رو، ایجی برای خوانندگانی که به دنبال عمق عاطفی و فکری در نوشتار سینمایی بودند، الگویی تازه پدید آورد. مانی فاربر شاید از نظر سلیقه و انرژی انتقادی، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های کتاب باشد. بوردول او را منتقدی می‌بیند که به جای آثار پرزرق‌وبرق و جاه‌طلب، به فیلم‌های رده ب، نوآرها، و آثاری توجه می‌کرد که نیروی خود را از حرکت، تنش و حیات بصری می‌گرفتند. فاربر به جزئیات درون قاب، به اشغال فضا، به فشار تصویری صحنه‌ها و به نیروهایی علاقه‌مند بود که در حاشیه رخ می‌دهند، نه فقط در مرکز. بعدها همین نگاه در مفهوم مشهور «هنر موریانه‌ای» در برابر «هنر فیل سفید» صورت‌بندی شد. بوردول با بررسی دقیق نوشته‌های او نشان می‌دهد که فاربر چگونه نوعی زیبایی‌شناسی ضدتکلف و ضدادعا را وارد نقد فیلم کرد. در مقابل، پارکر تایلر رادیکال‌ترین و شاید نامتعارف‌ترین چهره این جمع است. او هالیوود را نه صرفا به‌عنوان ماشین سرگرمی، بلکه به‌عنوان صحنه بروز خیال‌های جمعی، امیال پنهان و اسطوره‌های مدرن می‌خوانْد. بوردول نشان می‌دهد که تایلر با بهره‌گیری از روان‌کاوی و اسطوره‌شناسی، فیلم‌ها را چون متونی رویایی و چندلایه تفسیر می‌کرد. برای او، معنای فیلم الزاما در نیت سازندگانش خلاصه نمی‌شد، بلکه در نشانه‌ها، رمزها و دلالت‌های ناخواسته‌ای قرار داشت که در دل سینمای عامه‌پسند رسوب کرده بودند. این رویکرد، افق نقد را از ارزیابی مستقیم به رمزگشایی فرهنگی گسترش می‌داد. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای کتاب، بازنگری در این تصور رایج است که نقد جدی و هنری فیلم در آمریک