کتاب دله دزد

«دله‌دزد» نوشته‌ی جی‌تی لارنس، نویسنده و نمایشنامه‌نویس اهل ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی، کتابی است که از همان نگاه اول با بسیاری از مجموعه‌داستان‌های معمول فرق دارد؛ نه یک رمان است و نه مجموعه‌ای با یک قهرمان یا یک خط روایی ثابت، بلکه دوازده داستان کوتاه و مستقل است که هرکدام دنیای خودشان را می‌سازند و در پایان خواننده را با غافلگیری روبه‌رو می‌کنند.
آنچه این داستان‌ها را به هم پیوند می‌دهد، نه یک شخصیت یا یک مکان مشترک، بلکه یک الگوی روایی مشخص است: هر داستان معمولا با موقعیتی عادی، آشنا و گاه حتی طنزآمیز شروع می‌شود، اما به‌آرامی به سمت لایه‌هایی تاریک‌تر، ناآرام‌کننده یا غیرمنتظره کشیده می‌شود. در داستانی رابطه‌ی یک دختر با پدر غایبش از دل نامه‌هایی شکل می‌گیرد که میانشان ردوبدل می‌شود، تا اینکه رفته‌رفته چهره‌ی واقعی‌تری از پدر آشکار می‌شود. در داستانی دیگر زنی به جای آنکه همسرش را ترک کند و او را برنجاند، تصمیمی به‌مراتب تاریک‌تر می‌گیرد. داستان خارش نیز حکایت خارشی عجیب و فزاینده است که به‌تدریج زندگی شخصیت اصلی را از مسیر عادی خارج می‌کند. لارنس در داستان بعدی به سراغ ایده‌ای عجیب‌تر می‌رود: نوزادی که گمان می‌کند در زندگی اشتباهی متولد شده و می‌خواهد این اشتباه را جبران کند؛ موقعیتی که همزمان خنده‌دار و آزاردهنده است.
آنچه در سراسر این دوازده داستان دیده می‌شود، دلمشغولی نویسنده به آدم‌های به‌ظاهر معمولی است؛ کسانی که با وسواس، ترس، طمع، حسادت یا یک راز خانوادگی روبه‌رو می‌شوند و همین مواجهه، مسیر زندگی‌شان را به سمتی غیرمنتظره می‌برد. داستان عنوان‌دار مجموعه، یعنی «دله‌دزد» دقیقا همین ایده را در قالب خانواده‌ای ظاهرا بی‌عیب و نقص روایت می‌کند که رازی پنهان، تعادل زندگی‌شان را به‌هم می‌ریزد.
لحن کتاب در طول این داستان‌ها ثابت نمی‌ماند؛ گاهی به سمت طنز سیاه و کنایه‌آمیز میل می‌کند و گاهی حال‌وهوایی نزدیک به تعلیق روان‌شناختی و وحشت ملایم پیدا می‌کند و نوسان میان خنده و دلهره، همراه با نثر رسا، ریتم تند و دیالوگ‌های هوشمندانه‌ی لارنس، باعث می‌شود هر داستان به‌سرعت خواننده را درگیر کند، بی‌آنکه فرصتی برای پیش‌بینی پایان باقی بگذارد.
کوتاه بودن داستان‌ها به هرکدام اجازه می‌دهد فضای مستقل خود را داشته باشند، و همین ساختار است که پیچش‌های پایانی را به یکی از مهم‌ترین و به‌یادماندنی‌ترین ویژگی‌های کتاب تبدیل کرده است؛ ویژگی‌ای که آن را برای علاقه‌مندان به داستان‌های کوتاه تعلیق‌آمیز و پرغافلگیری، انتخابی قابل‌توجه می‌سازد.