کتاب وابسته

کتاب «وابسته» نوشته‌ی بیرگیت فاندربکه نویسنده‌ی آلمانی، با یک تماس تلفنی ناشناس آغاز می‌شود؛ صدایی غریب و به‌طرز عجیبی گرم که آرامش روزمره‌ی راوی داستان را برهم می‌زند. راوی این داستان زنی نویسنده در آستانه‌ی چهل‌سالگی‌ست؛ همسرش موسیقی می‌سازد و دخترش هنوز کودک است، هرچند کم‌کم دارد به دنیای نوجوانی نزدیک می‌شود. همین تماس ناشناس هرچند کوتاه، کافی‌ست تا زندگی‌ای را که تا پیش از آن رو به سکون رفته بود، از مسیر همیشگی‌اش خارج کند؛ حتی عنوان آلمانی کتاب، Abgehängt، که معنایی نزدیک به «کنار گذاشته‌شده» یا «جامانده» دارد، از همین‌جا رنگ می‌گیرد.
بیرگیت فاندربکه در سال ۱۹۵۶ در منطقه‌ی داهمه به دنیا آمد، حقوق خواند و در سال ۱۹۹۰ با اثر «خوراک صدف» نخستین جایزه‌ی بزرگ ادبی‌اش، جایزه‌ی اینگبورگ باخمان را از آن خود کرد. سال‌هاست که او به‌عنوان نویسنده‌ای مستقل در جنوب فرانسه زندگی می‌کند و در بیشتر آثارش از جمله همین کتاب «وابسته» نگاهی تیزبین به جزئیات به‌ظاهر پیش‌پاافتاده‌ی زندگی روزمره دارد؛ همان جزئیاتی که ستون اصلی روایتش را می‌سازند. برخی از خوانندگان و منتقدان این اثر را در ادامه‌ی دغدغه‌ای می‌بینند که فاندربکه پیش‌تر در داستان «آلبرتا میزبان یک عاشق می‌شود» هم به آن نزدیک شده بود: بازاندیشی نویسنده درباره‌ی خود فرآیند نوشتن و جایگاهش در برابر دیگران و در برابر خودش. این لایه‌ی خودآگاهانه بی‌آنکه سنگین یا نظری شود، در دل روایتی ساده و قابل‌همذات‌پنداری جا گرفته است.
در ادامه‌ی داستان راوی هم‌چنان به زندگی روزمره‌اش می‌پردازد؛ به نامه‌هایی که باید پاسخ دهد، به وعده‌ی ناهاری با سوشی و به تلاشی که برای منصرف‌کردن دخترش از خال‌کوبی می‌کند. اما زیر این ظاهر آرام، حسی از دیده‌شدن و تعقیب‌شدن رخنه کرده؛ ترسی که شکل مشخصی ندارد اما رفته‌رفته بر ذهنش سنگینی می‌کند. یاد دوست و همکار قدیمی همسرش هم هر از گاهی به سراغش می‌آید؛ کسی که چندی پیش به‌طرز نامعلومی به زندگی‌اش پایان داده و دلیلش هیچ‌گاه روشن نشده، گویی او هم به‌نوعی کنار گذاشته یا رها شده بود.
فاندربکه این حس‌ها را نه با جمله‌های کوتاه و بریده‌بریده، بلکه با جریانی از جمله‌های بلند و پیوسته روایت می‌کند که خواننده را مستقیم به درون ذهن راوی می‌برد؛ سبکی که در آن طنزی ظریف و کمی تلخ، همواره کنار دقت توصیفی حضور دارد. فضای داستان آمیزه‌ای‌ست از دنیای امروزی و نگرانی‌های درونی‌ای که کمتر به زبان می‌آیند.